Himalay dağlarının formalaşması nələri məhv edə bilər? | Alimlər elə şey aşkarladı ki...

Avstraliyanın Monaş Universitetinin alimləri müəyyən ediblər ki, Himalay dağlarının formalaşması təsir zonasında materik qabığının ən azı üçdəbirini məhv etmiş ola bilər.

Geoloqlar aşkar ediblər ki, Yer qabığının çox hissəsi orogenez prosesində – dağ silsilələrinin formalaşması zamanı itirilir.

Toqquşan kontinental plitələr Himalay-Tibet bölgəsində və Zaqros dağlarında müşahidə edildiyi kimi, qitə qabığının 64 faizə qədərini mantiyaya çevirə bilər.

Bu proseslərə üfüqi qısalma, şaquli qalınlaşma, eroziya və yanal ekstruziya daxildir, əsas rolu delaminasiya mexanizmi oynayır.

Bunu kəmiyyətcə qiymətləndirmək üçün tədqiqatçılar materik qabığının kütlə və həcm balansının modelini işləyib hazırlayıblar. Qısaldılmış qabığın həcmini qalınlaşmış qabığın həcmi ilə müqayisə ediblər, həmçinin səthin eroziyası və ekstruziyanı nəzərə alaraq itirilən qabıqların nisbəti qiymətləndirilib.

Nəticələr göstərir ki, Himalay-Tibet yaylasının və Zaqros dağlarının formalaşması zamanı Yer qabığı yerüstü eroziyadan iki dəfə çox itirilir.

Alp dağlarında da Yer qabığının 50 faizə qədəri mantiyaya təkrar emal olunur.

Alimlər qeyd ediblər ki, bu itkilər dağların müəyyən zonalarında əmələ gələn süxurların sıxlığının artması nəticəsində yaranan subduksiya və delaminasiya ilə bağlıdır.

Yer qabığının mantiyaya yenidən işlənməsi proseslərinə aşağı kontinental litosferin sürətli subduksiyası, eləcə də kimyəvi xassələri yüksələn astenosferin istiliyinin təsirini göstərən kalium-adakit süxurlarının əmələ gəlməsi daxildir.

Tədqiqat Yer qabığının yenidən işlənməsində dərin geoloji proseslərin rolunu və onların iqlim dəyişikliyinə təsirini vurğulayır. Elm adamları bu prosesləri super qitənin formalaşmasının qlobal dövrləri ilə əlaqələndirirlər.