ABŞ: Amerika Birləşmiş Ştatları

Amerika Birləşmiş Ştatları — Şimali Amerika qitəsində yerləşən, əhalisinin sayına görə dünyada üçüncü, iqtisadi gücünə görə isə birinci yeri tutan dövlətdir. Əlli ştatdan ibarət federasiya 1776-cı ildə müstəqilliyini elan etdiyi gündən bəri dünya siyasətinin, iqtisadiyyatının və mədəniyyətinin formalaşmasında həlledici rol oynamışdır.

Tarixi və dövlətçiliyin təməlləri

ABŞ-ın müasir dövlətçiliyi 1776-cı ildə Müstəqillik Bəyannaməsinin qəbulu və 1787-ci ildə Konstitusiyanın hazırlanması ilə formalaşmışdır. Vətəndaş müharibəsi (1861-1865), kölə əməyinin ləğvi və sonrakı sənayeləşmə dövrü ölkəni qısa müddət ərzində dünyanın aparıcı iqtisadi gücünə çevirmişdir. İki dünya müharibəsindən sonra ABŞ qlobal liderlik mövqeyini möhkəmləndirmiş, Soyuq müharibə dövründə isə SSRİ ilə ideoloji və hərbi rəqabətin əsas tərəflərindən biri olmuşdur.

Siyasi sistem

ABŞ prezident respublikasıdır — hakimiyyət qanunvericilik (Konqres), icraedici (Prezident) və məhkəmə hakimiyyəti arasında bölünmüşdür. İki əsas partiya — Demokratlar və Respublikaçılar — siyasi mənzərəni müəyyən edir, hərçənd son onilliklərdə partiyalararası qütbləşmə kəskin şəkildə artmışdır.

İqtisadiyyat və texnologiya

ABŞ dünyanın ən böyük iqtisadiyyatına malikdir və qlobal maliyyə sisteminin əsas mərkəzi rolunu oynayır. Silikon Vadisi kimi texnoloji mərkəzlər dünya texnologiya sənayesinin inkişafında aparıcı yer tutur, Amerika dolları isə beynəlxalq ehtiyat valyutası statusunu saxlamaqdadır.

Qlobal rolu

ABŞ NATO-nun aparıcı üzvü olaraq Avropa təhlükəsizliyinin təməl daşlarından birini təşkil edir. Ukraynadakı müharibə, Yaxın Şərq münaqişələri və Çinlə artan rəqabət — bütün bu proseslərdə ABŞ-ın mövqeyi qlobal siyasi tarazlığı birbaşa təsir edən amil olaraq qalır. Prezident Tramp administrasiyasının ikinci dövrü ənənəvi müttəfiqlik münasibətlərinə yanaşmada yeni sual işarələri yaratmışdır.