Ağalı - Azərbaycanın ilk "ağıllı kəndi" və Böyük Qayıdışın ilk ünvanı

Ağalı Azərbaycanın Zəngilan rayonunda yerləşən kənddir. Rəsmi mənbələr onu 2020-ci il İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın nəzarətinə qayıdan ərazilərdə inşa edilən ilk yaşayış məntəqəsi, ölkədə "ağıllı kənd" konsepsiyası əsasında salınan ilk kənd kimi təqdim edir. İşğala qədər bu inzibati ərazi Birinci, İkinci və Üçüncü Ağalı kəndlərini birləşdirirdi.

"Ağıllı kənd" layihəsi

Report-un 2022-ci il yanvarında verdiyi məlumata görə, layihəyə innovativ tikinti materiallarından istifadə edilməklə tam izolyasiya olunmuş 200 fərdi ekoloji ev, ikimərtəbəli 4 qeyri-yaşayış binası, 360 şagird yerlik məktəb və 60 yerlik uşaq bağçası daxildir. Kənd təsərrüfatının bərpası üçün ictimai ferma qurulması nəzərdə tutulub, "ağıllı idarəetmə sistemi" data və təhlil mərkəzindən idarə olunur. Rəsmilər sakinlərin məşğulluq, sosial, təhsil və tibbi məsələlərinin müvafiq qurumlar tərəfindən həll olunacağını bildirib.

İlk köç

2022-ci il iyulun 19-da Abşeron rayonunun Masazır qəsəbəsindəki "Zəngilan şəhərciyi"ndə müvəqqəti yerləşdirilmiş ilk 10 ailə Ağalıya köçürülüb. Rəsmi məlumatda ilk qrup 58 nəfər kimi, "Caucasian Knot"un məlumatında isə 45 nəfər kimi göstərilir, rəqəm fərqini nəşrdən əvvəl dəqiqləşdirmək lazımdır. İyulun 25-də dördüncü köç karvanı ilə birinci mərhələ başa çatıb. Birinci mərhələdə 4 mərhələdə 41 ailə, 201 nəfər köçürülüb. Köçən sakinlər Birinci, İkinci və Üçüncü Ağalı kəndlərindən idi. Ağalıya qayıdış Böyük Qayıdışın ilk addımı sayılır. Qaçqınkomun sədri Rövşən Rzayev iyulun 20-də köçənləri təbrik edərək "Qarabağa Böyük qayıdış bu gün bizdən başlayır" deyib. Prezidentin Zəngilan rayonunda xüsusi nümayəndəsi Vahid Hacıyev də qarşılama mərasimində iştirak edib.

Sakinlərin sayı və niyyəti

Rəsmi məlumata görə, məcburi köçkün ailələrin 90 faizi geri qayıdacaqlarını bildirib. "Caucasian Knot" yazır ki, 1457 məcburi köçkündən 1357-si qayıtmaq istəyini bildirib, evlər torpaq sahələri ilə birlikdə verilir. 2022-ci ilin iyulunda 200 evin tikintisi başa çatıb, 150 evin, o cümlədən iki-üçmərtəbəli mənzilli binaların tikintisi davam edib. Vahid Hacıyev 2024-cü il iyunun 28-də bildirib ki, "Böyük Qayıdış"a dair I Dövlət Proqramı çərçivəsində Ağalıda 175 ailədən ibarət 871 nəfər məskunlaşıb.

Digər kəndlərə təsiri

Hacıyev eyni müsahibədə 2024-cü ildə Cəbrayıl şəhərinə və rayonun bir neçə kəndinə köç planlaşdırıldığını, Zəngilan və Qubadlıda da yeni yaşayış məskənlərinin tikintisinin davam etdiyini bildirib. Füzuli rayonunun Dövlətyarlı kəndində ikinci "ağıllı kənd" salınır.

Mina təhlükəsi və tənqidi qeydlər

JAM News-un 2022-ci ildə yazdığına görə, müharibə bitəndən sonra bu ərazilərdə 225 nəfər mina qurbanı olub. "Caucasian Knot" da Azərbaycan iqtisadçılarının məskunlaşma ilə bağlı mümkün problemlərə işarə etdiyini xatırladıb. Bu məsələlərin təfərrüatları mənbələrdə verilməyib.