#Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (APEC)
Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (APEC) - regionun əsas iqtisadi forumu
Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (ingiliscə Asia-Pacific Economic Cooperation, qısaca APEC) — Asiya-Sakit Okean regionunun 21 üzv iqtisadiyyatını birləşdirən hökumətlərarası iqtisadi əməkdaşlıq forumudur. Forum 1989-cu ilin noyabrında Avstraliyanın paytaxtı Kanberrada, Avstraliyanın o vaxtkı baş naziri Bob Houkun təşəbbüsü ilə 12 üzvlü qeyri-rəsmi dialoq platforması kimi yaradılıb, sonradan genişlənərək regionun ən nüfuzlu iqtisadi platformalarından birinə çevrilib. APEC-in daimi katibliyi Sinqapurdadır, təşkilat supranasional orqan deyil, qərarlar konsensus əsasında qəbul edilir və könüllü xarakter daşıyır, yəni hüquqi cəhətdən məcburi sazişlər müəyyən etmir. Təşkilatın üzvləri «üzv dövlətlər» deyil, «üzv iqtisadiyyatlar» adlanır, çünki forumda Honkonq (Çin) və Çin Taypeyi (Tayvan) kimi iqtisadi qurumlar da iştirak edir.
Üzvlər
APEC-in 21 üzv iqtisadiyyatı bunlardır: Avstraliya, Bruney, Kanada, Çili, Çin, Honkonq (Çin), İndoneziya, Yaponiya, Cənubi Koreya, Malayziya, Meksika, Yeni Zelandiya, Papua-Yeni Qvineya, Peru, Filippin, Rusiya, Sinqapur, Çin Taypeyi, Tailand, ABŞ və Vyetnam. Bu iqtisadiyyatlar dünya əhalisinin təxminən 36–40 faizini (təxminən 3 milyard nəfər), qlobal ÜDM-nin təxminən 60 faizini və dünya ticarətinin təxminən yarısını təmsil edir. Azərbaycan APEC-in üzvü deyil.
Məqsədlər və prinsiplər
APEC-in əsas məqsədləri ticarət və investisiyanın liberallaşdırılması, iqtisadi və texniki əməkdaşlığın inkişafı, bölgədə dayanıqlı və inklüziv artımın dəstəklənməsi və regional iqtisadi inteqrasiyanın gücləndirilməsidir. 1994-cü ildə qəbul edilmiş Boqor hədəfləri inkişaf etmiş iqtisadiyyatlar üçün 2010-cu ilədək, inkişaf etməkdə olanlar üçün 2020-ci ilədək sərbəst və açıq ticarət və investisiyaya nail olmağı nəzərdə tuturdu, sonradan bu istiqamət «Putrajaya Vizyonu 2040» və digər proqramlarla davam etdirilib. Forum Asiya-Sakit Okean Azad Ticarət Zonasının (FTAAP) yaradılması gündəliyini də müzakirə edir. Əməkdaşlıq rəqəmsal iqtisadiyyat, süni intellekt, təchizat zəncirlərinin dayanıqlılığı, ərzaq təhlükəsizliyi, iqlim və enerji, kiçik və orta bizneslərin dəstəklənməsi və qadınların iqtisadi iştirakı kimi mövzuları əhatə edir.
Struktur və tədbirlər
APEC-in ən yüksək tədbiri hər il keçirilən İqtisadi Liderlər Görüşüdür (liderlərin sammiti, ilk dəfə 1993-cü ildə ABŞ-ın Sietl şəhəri yaxınlığında keçirilib). Hər il üzv iqtisadiyyatlardan biri sədrlik edir və ev sahibliyi edir, sədrlik rotasiya əsasında dəyişir. Fəaliyyət nazirlər görüşləri, yüksək səviyyəli rəsmilərin iclasları, iş qrupları və komitələr, həmçinin APEC Biznes Məsləhət Şurası (ABAC) və APEC CEO Sammiti vasitəsilə həyata keçirilir. İqtisadiyyatların kommersiya əlaqələrini asanlaşdıran APEC Biznes Səyahət Kartı (ABTC) də təşkilatın mühüm təşəbbüslərindəndir.
Qiymətləndirmələr
Tərəfdarlar APEC-i regionda dialoq, etimad və ticarətin asanlaşdırılması üçün sərt öhdəliklər tələb etməyən çevik platforma hesab edir. Tənqidçilər isə qərarların məcburi olmadığını və forumun rəsmi razılaşmalara nisbətən zəif nəticə verdiyini, böyük güclər arasındakı fikir ayrılıqlarının ortaq mövqelərin qəbulunu çətinləşdirdiyini qeyd edir.