Azərbaycan Konstitusiyası — müstəqil dövlətçiliyin əsas qanunu

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası — müstəqil Azərbaycanın ilk əsas qanunudur. Konstitusiya preambula, beş bölmə, on iki fəsil, yüz əlli səkkiz maddə və keçid müddəalarından ibarət olmaqla 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi (referendum) yolu ilə qəbul edilmiş, elə həmin ilin noyabrın 27-də qüvvəyə minmişdir.

Tarixi kontekst

1918-1920-ci illərdə iyirmi üç ay mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövlətin əsas qanununu qəbul edə bilməmişdir. Azərbaycanın birinci konstitusiyası 1921-ci il mayın 19-da I Ümumazərbaycan Sovetlər qurultayında qəbul edilmiş, sovet dövründə bir sıra yeni redaksiyalardan (1925, 1937, 1978) keçmişdir. 1978-ci il aprelin 2-də Heydər Əliyevin təklifi ilə Azərbaycan dilinə dövlət dili statusu verilmişdir.

Layihənin hazırlanması

Müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasının layihəsini hazırlamaq üçün Prezident Heydər Əliyevin sədrliyi ilə otuz üç nəfərdən ibarət komissiya yaradılmışdır. Layihə ümumxalq müzakirəsindən sonra referenduma çıxarılmışdır.

Referendumlar vasitəsilə dəyişikliklər

Qüvvədə olan Konstitusiyaya 2002-ci il avqustun 24-də, 2009-cu il martın 18-də və 2016-cı il sentyabrın 26-da keçirilən referendumlarda əlavə və dəyişikliklər qəbul edilmişdir. İlk dəyişiklik referendumu Prezidentin 2002-ci il iyunun 22-də imzaladığı fərmana əsasən təşkil edilmişdir.

2025-ci il "Konstitusiya və Suverenlik İli"

Prezident İlham Əliyev 2024-cü il dekabrın 28-də imzaladığı sərəncamla 2025-ci ili "Konstitusiya və Suverenlik İli" elan etmişdir — bu qərar Konstitusiyanın qəbulunun 30 illiyi və 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan Vətən müharibəsindəki Zəfərin beşinci ildönümü ilə əlaqədar olmuşdur.

Dövlət Suverenliyi Günü

2023-cü il sentyabrın 19-20-də keçirilən iyirmi üç saatlıq antiterror əməliyyatından sonra Qarabağ ərazilərində Azərbaycanın konstitusiya quruluşu bərpa edilmişdir. 2024-cü il sentyabrın 19-da Prezident İlham Əliyev "Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi haqqında" Sərəncam imzalayaraq hər il sentyabrın 20-sini Dövlət Suverenliyi Günü elan etmişdir.

Konstitusiya Günü

Hər il noyabrın 12-si Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Günü kimi qeyd olunur — bu tarix ölkənin hüquqi dövlətçilik prinsiplərinin əsas qanunla təsbit edilməsinin ildönümüdür.