Baxmut: Ukraynanın Donetsk vilayətindəki şəhər

Baxmut — Ukraynanın Donetsk vilayətinin mərkəzi hissəsində yerləşən şəhər olub, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin ən uzunmüddətli və qanlı döyüşünün baş verdiyi məkan kimi tarixə düşmüşdür. Şəhər sovet dövründə "Artyomovsk" adını daşımışdır — bu ad Donetsk-Krivoy Roq Sovet Respublikasının qurucusu Fyodor Sergeyevin (partiya adı ilə "Artyom") şərəfinə verilmişdir.

Adın bərpası

Ukraynanın "Dekommunizasiya haqqında" Qanununa uyğun olaraq 2015-ci il iyulun 10-da Sergeyevin abidəsi sökülmüş, elə həmin ilin sentyabrın 23-də Şəhər Şurası tarixi "Baxmut" adının bərpası haqqında qərar qəbul etmişdir — bu qərar Ukrayna Ali Radası tərəfindən 2016-cı il fevralın 4-də təsdiqlənmişdir.

2014-cü il ilk münaqişəsi

2014-cü ilin iyununda Baxmutdakı böyük tank təmiri bazası separatçılar tərəfindən beş dəfə hücuma məruz qalmış, iyulun 6-da isə Ukrayna qoşunları şəhəri azad etmişdir. 2015-ci ilin fevralında "DXR" tərəfindən edilən atəş nəticəsində otuz iki yaşayış binası dağılmış, iki nəfər həlak olmuşdur.

2022-2023-cü il mühasirəsi

Rusiyanın 2022-ci ildəki tammiqyaslı təcavüzündən sonra Baxmut yenidən Rusiya təcavüzünün hədəfinə çevrilmişdir. Döyüşlər 2022-ci ilin yayında başlamış, "Vaqner" özəl hərbi şirkəti şəhərin ələ keçirilməsində əsas rolu oynamışdır — bu bölmələr məhkumlar hesabına doldurulmuşdur. NATO Baş katibi Yens Stoltenberq 2023-cü ilin martında şəhərin Rusiya nəzarətinə keçə biləcəyini, lakin bunun müharibədə dönüş nöqtəsi olmayacağını bildirmişdir.

Mülki əhalinin faciəsi

2023-cü ilin martında şəhərdə qalan dörd-beş min mülki sakin qaz, elektrik və sudan məhrum vəziyyətdə yaşayışını davam etdirmişdir. Yerli sakin Natalya İşkova humanitar yardımın ayda yalnız bir dəfə gəldiyini, işıq, qaz və suyun olmadığını bildirmişdir. Ukrayna hərbçiləri mülki əhalinin təxliyəsinə kömək etmiş, bir qadın körpüdən keçərkən öldürülmüş, iki kişi yaralanmışdır.

Şəhərin taleyi

Rusiya 2023-cü ilin mayında Baxmutu tam nəzarətə aldığını elan etmişdir, Ukrayna tərəfi isə şəhərin cənub-qərb hissəsinin hələ nəzarətdə qaldığını bildirmişdir — hər iki tərəfin açıqlamaları ziddiyyətli olmuşdur. Amerika Müharibələri Öyrənmə İnstitutu (ISW) Baxmutun ələ keçirilməsinin Rusiya üçün əsasən təbliğat xarakterli qələbə olduğunu, hərbi-strateji əhəmiyyətinin isə tərtibatçılar arasında müzakirə mövzusu olduğunu qeyd etmişdir. Şəhər demək olar tamamilə dağıdılmışdır — dron görüntüləri onu bir vaxtlar inkişaf edən şəhərdən böyük bir qəbiristanlığa çevrilmiş vəziyyətdə göstərir.