Bosniya və Herseqovina: Balkanların çoxmillətli ölkəsi

Bosniya və Herseqovina — Balkan yarımadasının qərbində yerləşən, Yuqoslaviyanın dağılmasından sonra 1992-ci ildə müstəqillik qazanmış dövlətdir. Ölkənin müstəqilliyi eyni zamanda XX əsrin sonunun ən qanlı Avropa vətəndaş müharibələrindən birinin başlanğıcına səbəb olmuşdur.

Vətəndaş müharibəsi və Sarayevo mühasirəsi

Bosniya müharibəsi (1992-1995) bosniyalı müsəlmanlar, serblər və xorvatlar arasında etnik xətlər üzrə gedən qanlı münaqişə idi. Saraevo mühasirəsi — müasir tarixin ən uzun paytaxt mühasirəsi — şəhər sakinlərini illər boyu daimi bombardman və snayper atəşi altında yaşamağa məcbur etmişdir. Srebrenitsa soyqırımı, minlərlə bosniyalı müsəlmanın qətlə yetirildiyi hadisə, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Avropada baş vermiş ən böyük kütləvi qırğın kimi Beynəlxalq Məhkəmə tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır.

Dayton sazişi

1995-ci ildə imzalanan Dayton sülh sazişi müharibəyə son qoymuş, lakin ölkəni son dərəcə mürəkkəb siyasi struktura malik dövlətə çevirmişdir. Bosniya iki əsas entitetdən — bosniyalı-xorvat Federasiyası və serb Respublika Sırpskadan — ibarətdir, üstəlik mərkəzi hökumətin real səlahiyyəti məhdud, üç etnik qrup arasında rotasiya edən prezidentlik şurası mövcuddur. Bu sistem sülhü qorumaq üçün nəzərdə tutulsa da, effektiv dövlət idarəçiliyini əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşdirir.

Milorad Dodik və separatçılıq təhdidi

Respublika Sırpskanın lideri Milorad Dodik son illərdə mərkəzi dövlət institutlarını sarsıtmağa yönəlmiş addımlar atmış, entitetin Bosniyadan ayrılması və Serbiyaya qoşulması ehtimalını gündəmə gətirmişdir. 2025-ci ildə Bosniya məhkəməsi onu Dayton sazişini pozmaqda təqsirli bilərək dövlət vəzifəsi tutmaq hüququndan məhrum etmişdir — bu qərar region sabitliyi barədə yeni suallar doğurmuşdur.

Aİ inteqrasiyası perspektivi

Bosniya Avropa İttifaqına üzvlük statusuna namizəddir, lakin daxili siyasi bölünmə, korrupsiya və institusional zəiflik inteqrasiya prosesinin sürətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Ölkənin gələcəyi böyük ölçüdə etnik icmalar arasında sabit siyasi kompromissin tapılıb-tapılmamasından asılı olaraq qalır.