Cəfər Cabbarlı — Azərbaycan sosial realizminin banisi (1899–1934)

Cabbarlı Cəfər Qafar oğlu 1899-cu il martın 20-da Bakıdan 110 kilometr aralıda yerləşən Xızı kəndində yoxsul bir ailədə anadan olub, 1934-cü il dekabrın 31-də Bakıda vəfat etmişdir. Azərbaycan dramaturqu, şairi və nasiri, teatrşünas, kinoşünas, tərcüməçi, kinossenarist, jurnalist, aktyor və rejissor olan Cabbarlı 1932-ci ildə əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

Yaradıcılığa başlaması

Cabbarlı 1915-ci ildən lirik və satirik şeirlər, hekayə və dram əsərləri yazmağa başlamışdır. İlk dram əsəri "Vəfalı Səriyyə"ni on altı yaşında, 1915-ci ildə qələmə almışdır. Ardınca "Solğun çiçəklər" (1917), "Oqtay Eloğlu" (1922), "Od gəlini" (1928) və "Sevil" (1928) kimi dramları yazmışdır.

Sosial realizmin banisi

Cabbarlı öz yaradıcılığında Azərbaycan klassik dramaturgiyasının ən gözəl cəhətlərini davam etdirməklə yanaşı, dünya dramaturgiyasının nailiyyətlərindən də faydalanmışdır. O, Azərbaycan dramaturgiyasında sosial realizmin banisi sayılır. "Sevil" əsəri yüzlərlə qadının çadrasını tamaşa salonlarında ataraq bayıra çıxmasına səbəb olmuş — bu, əsərin cəmiyyətə birbaşa təsirinin bariz nümunəsi kimi qeyd olunur.

Bəstəkarlıq istedadı

Az bilinən faktlardan biri Cabbarlının bəstəkarlıq istedadıdır — o, "Od gəlini" pyesindəki "Mən bir solmaz yarpağam ki", "1905-ci ildə" pyesindəki "Azad bir quşdum", "Almaz" pyesindəki "Gərək günəş dağları aşıb sönməyəydi" və "Yaşar" pyesindəki "Sənin dərdindən" mahnılarını özü bəstələmişdir.

Kino sənətindəki rolu

Cabbarlı Azərbaycan milli kinosunun təşəkkül tapmasında və milli kino kadrlarının yetişdirilməsində müstəsna xidmətlər göstərmişdir — o, kino üçün ssenarilər yazmış, ikinci rejissorluq etmişdir. Onun "Sevil" və "Almaz" əsərlərinin motivləri əsasında eyniadlı bədii filmlər çəkilmişdir.

Ailəsi

Cabbarlının həyat yoldaşı Sona Cabbarlı sonradan onun haqqında xatirələr yazmışdır — bu xatirələr Cabbarlını təkcə yazıçı-dramaturq kimi deyil, həm də ailə başçısı, ata və insan kimi yaxından tanımaq üçün mühüm mənbə hesab olunur. Qızı Gülarə Cabbarlı filoloq olmuş, atasının ev-muzeyinin direktoru vəzifəsini icra etmişdir.

120 illik yubileyi

Prezident İlham Əliyev 2018-ci il dekabrın 17-də imzaladığı Sərəncamla Cəfər Cabbarlının anadan olmasının 120 illiyinin yüksək səviyyədə qeyd olunmasını təmin etmək məqsədilə Mədəniyyət Nazirliyinə, Təhsil Nazirliyinə və Milli Elmlər Akademiyasına Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin təkliflərini nəzərə alaraq tədbirlər planı hazırlamağı tapşırmışdır. Sərəncamda onun "şəxsiyyət azadlığının və humanizmin, milli azadlıq və istiqlal ideallarının tərənnümçüsü" olduğu vurğulanmışdır.