#Censen Huanq
Censen Huanq - Nvidia şirkətinin həmtəsisçisi və uzun illər rəhbəri
Censen Huanq (ingiliscə Jensen Huang, anadan olarkən Jen-Hsun Huang, çincə 黄仁勋) - Tayvan əsilli amerikalı elektrik mühəndisi və sahibkar, Nvidia şirkətinin həmtəsisçisidir və 1993-cü ildə şirkətin yaradılmasından etibarən onun prezidenti və baş icraçı direktoru olub. Onun rəhbərliyi altında Nvidia video oyunlar üçün qrafik çiplər istehsal edən startapdan sürətləndirilmiş hesablamalar və süni intellekt sahəsinin dünya liderlərindən birinə çevrilib. 2026-cı il noyabrın 11-də şirkətin direktorlar şurası Huanqın prezident, baş icraçı direktor və şura üzvü vəzifələrindən istefasını dərhal qüvvəyə minməklə qəbul edib, direktor vəzifəsini müvəqqəti olaraq maliyyə direktoru Kolet Kress icra edir, şuranın sədri isə Harvi Cons olub. Rəsmi bəyanatda istefanın səbəbləri göstərilməyib.
Mənşə və təhsil
1963-cü il fevralın 17-də Tayvanda doğulub. Uşaqlıqda bir müddət Tailandda yaşayıb, təxminən doqquz yaşında böyük qardaşı ilə birlikdə ABŞ-a göndərilib və Kentukki ştatındakı internat məktəbində təhsil alıb. 1984-cü ildə Oreqon Dövlət Universitetini (elektrotexnika üzrə bakalavr), 1992-ci ildə Stenford Universitetini (elektrotexnika üzrə magistr, işləməklə yanaşı) bitirib. Karyerasına AMD şirkətində mühəndis kimi başlayıb, sonra LSI Logic-də işləyib və orada «Sun Microsystems» mühəndisləri Kris Malaxovski (Chris Malachowsky) və Kerti Priem (Curtis Priem) ilə tanış olub.
Nvidia-nın yaradılması və inkişafı
1993-cü il aprelin 5-də Huanq, Malaxovski və Priem Nvidia şirkətini təsis ediblər (rəvayətə görə, ideya San-Xosedəki «Denny’s» restoranında müzakirə edilib), Huanq prezident və baş icraçı direktor olub. İlk məhsullar məhdud uğur qazanıb və 1990-cı illərin ortalarında şirkət iflas həddində olub, lakin RIVA qrafik sürətləndiriciləri və 1999-cu ilin yanvarındakı ilkin ictimai təklif (IPO) onu bazara çıxarıb. 1999-cu ildə şirkət «GeForce 256» məhsulunu təqdim edib və onu dünyanın ilk qrafik prosessoru (GPU) adlandırıb. 2006-cı ildə təqdim olunan CUDA paralel hesablama platforması video kartlardan elmi hesablamalarda və maşın öyrənməsində istifadəyə imkan verib. 2010-cu illərdən Nvidia-nın qrafik prosessorları neyron şəbəkələrin təlimi (məsələn, 2012-ci ildə AlexNet), məlumat mərkəzləri və generativ süni intellekt üçün əsas avadanlığa çevrilib, şirkət dünyanın ən dəyərli şirkətləri sırasına daxil olub.
Tanınma və tənqid
Huanq ABŞ Milli Mühəndislik Akademiyasının üzvü seçilib, «Time» jurnalının ən təsirli 100 nəfərlik siyahısına daxil edilib, bir sıra sahə mükafatlarına layiq görülüb, 2026-cı ildə isə şirkətin məlumatına görə ABŞ Prezidentinin Elm və Texnologiya üzrə Məsləhətçilər Şurasına təyin olunub (rəsmi mənbələrdə yoxlayın). Onun tanınan obrazı qara dəri gödəkçəsidir. Şirkət və onun rəhbəri ABŞ-ın Çinə qabaqcıl çiplərin ixracına qoyduğu məhdudiyyətlər, süni intellekt sürətləndiriciləri bazarının konsentrasiyası və tənzimləyicilərin diqqəti ilə bağlı suallarla üzləşib.
2026-cı il istefası
2026-cı il noyabrın 11-də direktorlar şurası Huanqın istefasını qəbul edib, noyabrın 12-də isə daxili və xarici namizədlər arasında daimi varis axtarışına başladığını elan edib. Şirkət rəhbərliyin dəyişməsinin əməliyyat fəaliyyətinə və məhsul planlarına təsir etməyəcəyini bildirib.