İosif Stalin: SSRİ-nin uzunmüddətli rəhbəri

İosif Vissarionoviç Djuqaşvili (Stalin) 1878-ci il dekabrın 18-də (bəzi mənbələrə görə dekabrın 6-da köhnə təqvimlə) Gürcüstanın Qori şəhərində, sadə gürcü ailəsində anadan olub, 1953-cü il martın 5-də Moskvada vəfat etmişdir. Sovet siyasətçisi, inqilabçı və dövlət xadimi olan Stalin 1922-1953-cü illər arasında Sovet İttifaqının Kommunist Partiyasının Baş katibi və faktiki lideri olmuşdur.

Erkən həyatı və inqilabçı fəaliyyəti

Yoxsul ailədə böyüyən Stalin 1894-cü ildə Tbilisi Ruhani Seminariyasına daxil olmuş, sosialist fəaliyyətinə görə 1899-cu ildə oradan xaric edilmişdir. O, Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə Partiyasına qoşularaq "Koba" təxəllüsü ilə Qafqazın işçi sinfi arasında gizli inqilabçı fəaliyyətə həsr olunmuşdur. Dəfələrlə həbs və sürgün edilən Stalin 1904-cü ildə bolşevizmə keçmiş, 1905-ci il inqilabi hərəkatlarında iştirak etmişdir.

Bolşevik hərəkatındakı yüksəlişi

Stalin 1912-ci ildə Leninin təşəbbüsü ilə Mərkəzi Komitənin üzvü və "Pravda" qəzetinin ilk direktoru təyin edilmişdir — bu dövrdə o, "Stalin" (poladdan olan) adını qəbul etmişdir. 1917-ci il Oktyabr çevrilişindən sonra bolşevik hökumətinin ilk tərkibinə daxil olan Stalin 1917-1922-ci illərdə millətlər işləri üzrə xalq komissarı vəzifəsini icra etmişdir.

Hakimiyyətə gəlişi

Leninin 1924-cü il yanvarın 21-də vəfatından sonra kollektiv rəhbərlik dövrü başlamış, Stalin ardıcıl olaraq Zinovyev və Kamenevin dəstəyi ilə Trotskini, sonra isə Buxarin, Rıkov və Tomskinin dəstəyi ilə Zinovyev və Kamenevi siyasi səhnədən uzaqlaşdıraraq (1925-1929) həm partiya daxilindəki sol, həm sağ müxalifəti aradan qaldırmışdır.

Kollektivləşdirmə və sənayeləşmə

Stalin "bir ölkədə sosializm" doktrinasını tətbiq edərək Yeni İqtisadi Siyasətdən (NEP) imtina etmiş, sürətli sənayeləşmə, kulakların ləğvi və kənd təsərrüfatının məcburi kollektivləşdirilməsini elan etmişdir. 1927-ci ildə qəbul edilən Birinci Beş İllik Plan ağır sənayeyə üstünlük vermiş, iki yüz on min kolxoz təsərrüfatı və altı min aqrar stansiya yaradılmışdır — bu proseslər kəndli müqavimətinin qəddarlıqla yatırılması ilə müşayiət olunmuşdur.

Böyük Təmizləmə repressiyaları

Stalinin hakimiyyəti güclü siyasi repressiya — "Böyük Təmizləmə" adlanan dövrlə xarakterizə olunur, bu dövrdə minlərlə insan öldürülmüş və həbs edilmişdir. Onun etnik azlıqlara qarşı siyasəti milyonlarla insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.

İkinci Dünya Müharibəsi və şəxsiyyət kultu

Hitlerlə imzalanan təcavüzsüzlük paktının pozulmasından sonra Sovet İttifaqı İkinci Dünya Müharibəsinə qoşulmuş, Stalinin siyasəti ölkənin ABŞ-ın nüvə gücü ilə rəqabət apardığı Soyuq Müharibə dövrünə keçidini formalaşdırmışdır. Stalinin şəxsiyyət kultu xüsusilə müharibədən sonra zirvəyə çatmış, bu, 1938-ci ildə onun rəhbərliyi altında hazırlanan rəsmi partiya tarixi və sovet tarixinin geniş təhrifi ilə müşayiət olunmuşdur.

Ölümü və irsi

Stalin 1953-cü il martın 5-də Moskvada vəfat etmişdir. Onun hakimiyyəti dövründəki qəddar üsulları — kütləvi repressiyalar, məcburi köçürmələr və siyasi təqiblər — bu gün də tarixçilər arasında ən mübahisəli qiymətləndirilən dövrlərdən biri olaraq qalır, baxmayaraq ki, o, eyni zamanda SSRİ-ni feodal xarakterli ölkədən nüvə gücünə malik super dövlətə çevirən sənaye-hərbi transformasiyanın memarı kimi də xatırlanır.