İraq: Mesopotamiyanın müasir dövləti

İraq Respublikası — Qərbi Asiyada, Yaxın Şərq regionunda yerləşən dövlətdir. Ölkə şimalda Türkiyə, şərqdə İran, cənub-şərqdə Küveyt, cənubda Səudiyyə Ərəbistanı, cənub-qərbdə İordaniya, qərbdə isə Suriya ilə həmsərhəddir. Fars körfəzinə cəmi 58 kilometrlik dar sahil zolağına malikdir.

Sivilizasiya beşiyi

Dəclə (Tigris) və Fərat (Yevfrat) çayları arasındakı münbit allüvial düzənliklər — tarixən "Mesopotamiya" adlanan ərazi — e.ə. VI minillikdən bəri dünyanın ilk şəhərlərinin, sivilizasiyalarının və imperiyalarının (Şumer, Akkad, Assuriya, Babilistan) yarandığı məkan olmuşdur. Bu region yazı sistemi, riyaziyyat, vaxt ölçmə, təqvim, astrologiya və qanun kodeksinin ixtira edildiyi "sivilizasiya beşiyi" hesab olunur. Müsəlman fəthindən sonra Bağdad Abbasi Xilafətinin paytaxtına çevrilmiş, İslam Qızıl Dövründə "Hikmət Evi" kimi elmi mərkəzləri ilə dünya şöhrəti qazanmışdır.

Dövlət quruluşu

İraq on doqquz vilayətdən ibarət federativ parlamentli respublikadır — bunlardan dördü muxtar Kürdistan Regionunu təşkil edir. Ölkənin rəsmi dini İslamdır, dövlət himni "Mövtini" (Vətənim) adlanır, valyutası İraq dinarıdır.

Əhalisi və etnik-dini tərkibi

2026-cı il proqnozlarına görə əhalisi qırx yeddi milyona yaxınlaşır. Əhalinin təxminən 55-60 faizini şiə müsəlmanlar, 37-40 faizini sünni müsəlmanlar, 2-3 faizini isə xristianlar təşkil edir. Etnik baxımdan əhalinin 51-54 faizini şiə ərəblər, 20-21 faizini sünni ərəblər, təxminən 15-20 faizini kürdlər, 8-9 faizini türkmənlər, 2-3 faizini isə xristian azlıqlar (assuriyalılar-xaldeylər, ermənilər) təşkil edir. Ölkədə yezidilər, şəbəklər, mandeylər, çərkəzlər və kavliya kimi digər etnik-dini qruplar da yaşayır.

Rəsmi dillər

İraqın rəsmi dilləri ərəb və kürd dilləridir — bəzi bölgələrdə türk (türkmən), süryani (assuriya) və erməni dilləri də rəsmən tanınır.

Coğrafi struktur

Ölkə dörd əsas coğrafi bölgəni əhatə edir: qərb və cənub-qərbdəki səhra, yuxarı Dəclə-Fərat arasındakı dalğalı yüksəklik, şimal-şərqdəki dağlıq ərazi və çayların axdığı allüvial düzənlik. Ölkənin ən yüksək nöqtəsi 3.611 metr hündürlüyündəki Çeeka Dar zirvəsidir. İqlim kontinental xarakter daşıyır — yayda temperatur 50°C-yə çata bilir, qışlar isə nisbətən mülayim keçir.

Müstəqillik tarixi

İraq 1932-ci il oktyabrın 3-də Britaniyadan müstəqillik əldə etmiş, 1958-ci il iyulun 14-də respublika elan edilmişdir. Ölkənin hazırkı konstitusiyası 2005-ci il oktyabrın 15-də qəbul edilmişdir.