İspaniya: Pireney yarımadasının krallığı

İspaniya Krallığı (isp. Reino de España) — Avropanın cənub-qərbində, İber yarımadasında yerləşən, parlamentar demokratiyaya əsaslanan monarxiya ilə idarə olunan dövlətdir. Ölkənin paytaxtı Madriddir, digər iri şəhərləri Barselona, Valensiya, Sevilya, Saraqosa və Malaqadır. Dövlət başçısı Kral VI Felipedir.

Sahəsi və coğrafi mövqeyi

504.782-505.992 kvadratkilometr sahəsi ilə İspaniya Fransadan sonra Avropa İttifaqının və Qərbi Avropanın ikinci ən böyük ölkəsidir. Materik hissədən əlavə, ölkənin ərazisinə Aralıq dənizindəki Balear adaları, Afrikanın Mərakeşlə sərhəddə yerləşən Sevta və Melilya muxtar şəhərləri, eləcə də Atlantik okeanındakı Kanar adaları daxildir.

Əhalisi və rəsmi dilləri

Beynəlxalq Valyuta Fondunun 2025-ci il oktyabr proqnozuna görə əhalisi 49,72 milyon nəfərdir. Rəsmi dil ispan dilidir — bundan əlavə katalan, bask və qalisiya dilləri müvafiq muxtar bölgələrdə ikinci rəsmi dil statusuna malikdir.

Tarixi inkişaf mərhələləri

Ölkənin ən qədim sakinləri e.ə. III minillikdə Şimali Afrikadan gəldiyi ehtimal edilən iberlər olmuşdur. Finikiyalılar İspaniyada fəaliyyəti yazılı sənədlərlə təsdiqlənən ilk xalq olmuşlar. Roma hakimiyyəti yeddi əsr davam etmiş, 711-ci ildə mavrların yarımadanı işğal etməsi ilə müsəlman dövrü başlamışdır. İspaniya 1492-ci ildə mavrların qovulması və ölkənin birləşdirilməsindən sonra müstəqil dövlətə çevrilmişdir. 1931-ci ildə monarxiya devrilmiş, vətəndaş müharibəsi başlamış, 1939-cu ildə Madridin ələ keçirilməsi ilə general Frankonun diktaturası qurulmuşdur. 1975-ci ildə monarxiya yenidən bərpa edilmişdir.

1978-ci il Konstitusiyası

İspaniyanın hazırkı konstitusiyası 1978-ci ildə qəbul edilmişdir — 1975-ci ildə Fransisko Frankonun ölümündən sonra 1977-ci ildə keçirilən seçkilərlə "Constituent Cortes" adlı konstitusion orqan yaradılmış, bu orqan yeni konstitusiyanı hazırlamışdır. Nəticədə ölkə on yeddi muxtar bölgəyə və iki muxtar şəhərə bölünmüşdür.

İnzibati struktur

İspaniya on yeddi muxtar bölgəyə (comunidades autónomas) və iki muxtar şəhərə (ciudades autónomas) bölünür, əlavə olaraq əlli əyalət (provincia) mövcuddur. Yeddi muxtar bölgə (Asturiya, Balear adaları, Kantabriya, La-Rioxa, Madrid, Mursiya və Navarra) eyni zamanda ayrıca əyalət statusunu daşıyır. Ölkənin ən kiçik inzibati vahidi bələdiyyələrdir (municipio).

Ərazi mübahisələri

İspaniya Böyük Britaniya ilə Cəbəllütariq (altı kvadratkilometr sahə) ətrafında, Mərakeşlə Sevta və Melilya şəhərləri ətrafında, Portuqaliya ilə isə Olivenza bölgəsinin suverenliyi ətrafında həll olunmamış ərazi mübahisələrinə malikdir.

Beynəlxalq təşkilatlardakı üzvlüyü

İspaniya 1982-ci ildə NATO-ya, 1986-cı ildə isə Avropa İttifaqına üzv olmuşdur. Ölkə həmçinin BMT, Avropa Şurası, OECD, ATƏT, Aralıq Dənizi üçün İttifaq və İber-Amerika Dövlətləri Təşkilatının üzvüdür.