İstanbul — Boğazın iki qitəli şəhəri

İstanbul — Türkiyənin ən çox əhaliyə malik şəhəri və ölkənin iqtisadi, mədəni və tarixi mərkəzidir. Şəhər Avrasiyada, Avropa ilə Asiyanı ayıran Boğaziçi (Bosfor) boğazı üzərində, Mərmərə dənizi ilə Qara dəniz arasında yerləşən qitələrarası şəhərdir — kommersiya və tarixi mərkəzi Avropa tərəfində yerləşir, əhalisinin təxminən üçdə biri isə Asiya tərəfində yaşayır.

Adının etimologiyası

Şəhərin bilinən ən qədim adı Roma dövrü mənbələrində keçən "Liqos"dur. E.ə. VII əsrdə meqaralı yunan koloniyaçıları tərəfindən qurulduğu zaman şəhərə əfsanəvi qurucusu Bizasın adından "Bizantion" adı verilmişdir. Miladi 330-cu ildə Roma imperatoru I Konstantin şəhəri yeni Roma paytaxtı elan edərkən əvvəlcə "Yeni Roma", sonra isə "Konstantinopolis" adlandırmışdır. Dilçilər "İstanbul" adının yunanca "εἰς τὴν πόλιν" (eis tin polin — "şəhərə doğru") ifadəsindən yarandığını qəbul edirlər. Respublikanın elanından sonra, 1930-cu ildə şəhər rəsmi olaraq "İstanbul" adını almışdır.

Tarixi dövrləşdirmə

Yenikapıdakı arxeoloji qazıntılara görə, yaşayış tarixi səkkiz min beş yüz ilə, şəhər tarixi təxminən üç min ilə, paytaxtlıq tarixi isə min altı yüz ilə gedib çıxır. İstanbul Roma, Bizans və Osmanlı dövrlərində paytaxt kimi istifadə edilmiş, demək olar on altı əsr ərzində imperiya paytaxtı statusunu daşımışdır. Şəhər tarixi əsasən beş böyük dövrə bölünür: tarixdən əvvəlki çağlar, quruluş və Bizantion dövrü, Konstantinopolis dövrü, Konstantiniyyə dövrü və İstanbul dövrü.

Demoqrafik göstəricilər

Türkiyə Statistika İdarəsinin (TÜİK) 2019-cu il məlumatına görə İstanbulun əhalisi 15.519.267 nəfər olmuşdur — müxtəlif beynəlxalq mənbələrə görə şəhər əhalisi Avropanın ən çox əhaliyə malik şəhəri, dünyada isə Laqosdan sonra altıncı-yeddinci yerdə qərarlaşır. Şəhərdə əsas din İslamdır, dini azlıqları isə Yunan Pravoslav Kilsəsi, Erməni Apostol Kilsəsi və sefarad-aşkenazi yəhudiləri təşkil edir.

İqtisadi əhəmiyyəti

İqtisadi böyüklüyünə görə dünyada 34-cü yerdə qərarlaşan İstanbul quru və dəniz ticarət yollarının kəsişməsində strateji mövqeyi sayəsində Türkiyənin iqtisadi həyatının mərkəzi olmuşdur. Şəhər ölkənin ən böyük sənaye mərkəzidir — Türkiyədəki sənaye məşğulluğunun 20 faizini təmin edir.

Tarixi-turizm irsi

Şəhər Ayasofya, Topqapı Sarayı, Süleymaniyə Camisi və Qapalıçarşı kimi tarixi abidələri ilə keçmişin izlərini daşıyarkən, Taksim, Ortaköy və Qalata kimi müasir rayonları ilə dinamik həyat təqdim edir. Boğaziçi Avropa və Asiya qitələrini birləşdirən mühüm su yolu olub, şəhərin nəqliyyat şəbəkəsində və infrastruktur layihələrində mərkəzi rol oynayır.