Kəşmir — Cənubi Asiyanın 78 illik ərazi mübahisəsi

Kəşmir — Cənubi Asiyada, Hindistan və Pakistan arasında yerləşən, hər iki ölkənin özününkü hesab etdiyi, 1947-ci ildən bəri həll olunmamış ərazi mübahisəsinin mərkəzi olan bölgədir. Britaniya 1947-ci ildə Hindistandan çəkilərkən o dövrdə knyazlıq olan Kəşmir müstəqilliyini yeni qazanan Hindistan və ya Pakistana qoşulmaq seçimi ilə üzləşmişdir — əhalisinin doxsan faizi müsəlman olan Kəşmir xalqı Pakistana qatılmaqdan yana olsa da, dövrün knyazı Hindistanla birləşməyə qərar vermişdir. Bu qərara qarşı çıxan tərəflər arasında 1947, 1965 və 1999-cu illərdə müharibələr baş vermişdir.

2025-ci il aprel hücumu

2025-ci il aprelin 22-də Kəşmirdə turist məkanına silahlı hücum nəticəsində onlarla insan həlak olmuşdur — Hindistan rəsmiləri bunu bölgədə son illərin mülki əhaliyə qarşı ən ölümcül hücumu kimi xarakterizə etmiş, qurbanların əksəriyyətinin turist olduğunu bildirmişlər.

2025-ci il may müharibəsi

Hücumdan sonra Hindistan Pakistanı ittiham etmiş, iki ölkə arasında dron, raket və hava zərbələrini əhatə edən dörd günlük hərbi qarşıdurma baş vermişdir. Aprelin 24-də tərəflər mühüm sazişləri dayandırmış, əsas əlaqələri kəsmişlər. Mayın 6-da BMT Baş katibi Antonio Quterreş iki Cənubi Asiya qonşusunu hərbi qarşıdurmaya qarşı xəbərdar edərək münasibətlərin "illər ərzindəki ən yüksək" gərginlik səviyyəsinə çatdığını bildirmişdir. Mayın 12-də tərəflər atəşkəs müzakirələrinə başlamışlar.

2026-cı il eskalasiya riski

ABŞ-ın "Council on Foreign Relations" (CFR) düşüncə mərkəzinin hesabatına görə, Hindistan-Pakistan arasındakı mübahisə 2026-cı ildə silahlı münaqişəyə çevrilə bilər — hesabat Əfqanıstan-Pakistan arasında da orta səviyyəli müharibə ehtimalının mövcud olduğunu qeyd etmişdir.

Cənubi Qafqazdakı dolayı təsirləri

Politoloq Fərhad Məmmədovun təhlilinə görə, Hindistan və Pakistanın Cənubi Qafqazda strateji tərəfdaşları var — Pakistan Azərbaycanla, Hindistan isə Ermənistanla yaxın hərbi əməkdaşlıq qurmuşdur. Ekspertlər münaqişənin Cənubi Qafqaza birbaşa yayılma ehtimalının minimal olduğunu, Azərbaycan və Ermənistanın öz strateji tərəfdaşlarını dəstəkləyən bəyanatlarla məhdudlaşacağını bildirirlər. Türkiyə-Pakistan hərbi əməkdaşlığı və İsrail-Hindistan hərbi-texniki tərəfdaşlığı fonunda, Türkiyə-İsrail arasındakı soyuq münasibətlərin bu münaqişə kontekstində yeni ölçülər qazana biləcəyi qeyd olunur — baxmayaraq ki, coğrafi uzaqlıq bu ölkələr üçün ekzistensial təhlükə yaratmır.