#Konstitusiya Günü (12 Noyabr)
Konstitusiya Günü (12 noyabr) — Azərbaycanın müstəqil dövlət quruculuğunun hüquqi təməli
12 noyabr Azərbaycanda Konstitusiya Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi (referendum) yolu ilə müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyasının qəbul edilməsi ilə bağlıdır. Konstitusiya 1995-ci il noyabrın 27-də qüvvəyə minib. Konstitusiya Günü dövlət tərəfindən bayram günü kimi qeyd edilir, lakin Əmək Məcəlləsinə görə həmin gün qeyri-iş günü deyil.
Tarixi
Müstəqilliyin bərpasından sonra Azərbaycanda yeni Əsas Qanuna ehtiyac yaranıb. 1991-ci il oktyabrın 18-də qəbul edilmiş «Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı» ölkənin müstəqilliyini hüquqi cəhətdən rəsmiləşdirib. Konstitusiyanın layihəsini hazırlamaq üçün 1995-ci ilin mayında Prezident Heydər Əliyevin sədrliyi ilə Konstitusiya Komissiyası yaradılıb, layihə 1995-ci ilin oktyabrında ümumxalq müzakirəsinə çıxarılıb və noyabrın 12-də referendumla qəbul olunub (eyni gün ilk parlament seçkiləri də keçirilib). Beləliklə, Konstitusiya müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk Əsas Qanunu olub. Bundan əvvəl Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının konstitusiyaları (1921-ci il mayın 19-da, 1927, 1937 və 1978-ci il aprelin 21-də qəbul edilmiş) qüvvədə olub. 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 23 ay yaşadığı üçün Konstitusiya qəbul edə bilməyib, lakin 28 may 1918-ci il İstiqlal Bəyannaməsi və parlament fəaliyyəti ölkənin hüquqi irsi sayılır.
Quruluşu
Konstitusiya 5 bölmədən, 12 fəsildən və 158 maddədən ibarətdir (preambula ilə birlikdə). Əsas bölmələr dövlətin əsaslarını (suverenlik, xalqın hakimiyyəti, dövlətin hüquqi, dünyəvi və unitar xarakteri, hakimiyyətlərin bölgüsü), insan və vətəndaş hüquqlarını, azadlıqlarını və vəzifələrini (ikinci bölmə), dövlət hakimiyyəti orqanlarının (Prezident, Milli Məclis, hökumət, məhkəmələr, Konstitusiya Məhkəməsi) və yerli özünüidarəetmənin təşkilini, həmçinin hüquq və qanunu əhatə edir. Konstitusiyaya görə Azərbaycan demokratik, hüquqi, dünyəvi, unitar respublikadır, xalq suverenliyin yeganə mənbəyidir, dövlət hakimiyyəti qanunverici, icra və məhkəmə hakimiyyətlərinə bölünür.
Dəyişikliklər
Konstitusiyaya dəyişikliklər yalnız referendum yolu ilə edilə bilər (maddə 152). Bu günə qədər üç referendum keçirilib: 2002-ci il avqustun 24-də (22 maddədə 31 dəyişiklik və əlavə), 2009-cu il martın 18-də (29 maddədə 41 dəyişiklik və əlavə) və 2016-cı il sentyabrın 26-da. 2016-cı il referendumu ilə, xüsusən, vitse-prezident vəzifələri təsis olunub, prezidentin səlahiyyət müddəti artırılıb və dövlət idarəçiliyinə dair digər dəyişikliklər edilib.
Qeyd edilməsi
Konstitusiya Günü ərəfəsində və həmin gün Azərbaycanda rəsmi mərasimlər, konfranslar, hüquq maarifləndirmə tədbirləri, məktəb və universitetlərdə dərslər keçirilir, dövlət başçısı və hökumət nümayəndələri çıxış edir, media Konstitusiyanın əsas müddəalarını işıqlandırır. Bu gün həm də Azərbaycan vətəndaşlarının hüquq və vəzifələrini xatırlamaq, hüquq mədəniyyətini artırmaq günü hesab olunur.