Rəqabət Məcəlləsi — Azərbaycanın rəqabət hüququnun yeni əsası

Azərbaycan Respublikasının Rəqabət Məcəlləsi ölkədə rəqabət hüququnu tənzimləyən əsas hüquqi sənəddir. Məcəllə 2023-cü il dekabrın 8-də qəbul edilmiş 1051-VIQ nömrəli "Azərbaycan Respublikası Rəqabət Məcəlləsinin təsdiq edilməsi, qüvvəyə minməsi və bununla bağlı hüquqi tənzimləmə haqqında" Qanunla təsdiq olunub. Qanunun 1-ci maddəsi Məcəllənin təsdiqini, 2-ci maddəsi isə köhnə aktların ləğvini müəyyən edir.

Əvvəlki qanunvericiliyin əvəzlənməsi

Məcəllə qüvvəyə mindiyi gündən 1993-cü il martın 4-də qəbul edilmiş 526 nömrəli "Antiinhisar fəaliyyəti haqqında" Qanun ləğv edilib. Bu qanun postsovet dövründə inhisarçılıq fəaliyyətinin qarşısının alınması, təsərrüfat subyektlərinin bazara daxil olması üçün süni maneələrin yaradılmasının qadağan edilməsi kimi məsələləri tənzimləyirdi. Yeni Məcəllə rəqabət hüququ üzrə daha geniş çərçivə yaradır.

İcra mexanizmi

Məcəllənin tətbiqini təmin etmək üçün Prezident 2024-cü il yanvarın 23-də 2451 nömrəli Fərman imzalayıb. Fərman İqtisadiyyat Nazirliyinə məcəllənin pozulmasına görə məsuliyyət növlərini müəyyən edən qanun layihəsini altı ay ərzində, qanunvericiliyin Məcəlləyə uyğunlaşdırılması təkliflərini isə üç ay ərzində hazırlamağı tapşırıb. Nazirlər Kabineti bu fərmana əsasən "Rəqabət komissiyasının yaradılması, tərkibi, rəqabət komissiyası tərəfindən işlərə baxılması və qərarların qəbul edilməsi Qaydaları"nı təsdiq edib. Rəqabət komissiyası məcəllənin həyata keçirilməsində yeni orqan kimi çıxış edir.

Digər qanunlara dəyişikliklər

2025-ci il martın 18-də qəbul edilmiş 161-VIIQD nömrəli Qanunla bir sıra qanunlara dəyişikliklər edilib. Su Məcəlləsi və "Dövlət rüsumu haqqında" Qanun bu siyahıya daxildir. Kredit ittifaqları tərəfindən rəqabət qanunvericiliyinə əməl edilməsinə dövlət nəzarəti Rəqabət Məcəlləsində nəzərdə tutulan qaydada həyata keçirilir. Dövlət rüsumu haqqında qanuna təmərküzləşmələrlə bağlı ərizələrin araşdırılması üçün rüsum müəyyən edən yeni maddələr əlavə edilib. 2025-ci il fevralın 27-də Prezident 344 nömrəli Fərmanla bəzi fərmanları Məcəlləyə uyğun dəyişib və bəzi fərmanları ləğv edib. Nazirlər Kabineti bu aktların icrasını təmin edən sərəncamlar qəbul edib.

Əsas anlayışlar

Məcəllədə təmərküzləşmə (şirkət birləşmələri və satınalmaları) üzərində nəzarət mexanizmi əhəmiyyətli yer tutur, bu isə müəyyən sərhədi keçən əməliyyatların dövlət orqanına bildirilməsini və ya razılaşdırılmasını nəzərdə tutur. Digər sahələr rəqabəti məhdudlaşdıran razılaşmalar, dominant mövqedən sui-istifadə və haqsız rəqabətdir. Bunlar Antiinhisar Agentliyinin fəaliyyət dairəsinə də təsir edir.

Regional kontekst

Rəqabət hüququnun modernləşdirilməsi Azərbaycanın iqtisadi diversifikasiya və Avropa İttifaqı ilə tərəfdaşlıq gündəminin tərkib hissəsi kimi təqdim olunur.