9 May — Faşizm üzərində Qələbə Günü

9 May — Faşizm üzərində Qələbə Günü — İkinci Dünya Müharibəsində Sovet İttifaqının qələbəsi ilə faşist Almaniyanın süqutunun ildönümüdür. Müharibə 1945-ci il mayın 9-da Berlindəki Reyxstaq binası üzərindən faşizm bayrağının endirilməsi və qələbə bayrağının sancılması ilə başa çatmışdır.

Müharibənin başlanğıcı

1939-cu il sentyabrın 1-də faşist Almaniyası "Barbarossa" planı əsasında Polşanı işğal edərək bəşəriyyət tarixinin ən qanlı müharibəsini başlatmışdır. 1941-ci il iyunun 22-də Hitler Almaniyası Azərbaycanın da daxil olduğu SSRİ-yə hücum etmişdir. Müharibə nəticəsində altmış milyona yaxın insan həyatını itirmişdir.

Azərbaycanın insan resursu töhfəsi

Azərbaycan xalqı cəbhəyə altı yüz mindən çox oğul və qızını yola salmışdır — onların təxminən yarısı döyüş meydanlarından geri qayıtmamışdır. Yüz otuzdan artıq azərbaycanlı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, yüz yetmiş mindən artıq əsgər və zabit müxtəlif orden və medallarla təltif edilmişdir. Həzi Aslanov iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, İsrafil Məmmədov, Mehdi Hüseynzadə, Ziya Bünyadov və Hüseynbala Əliyev kimi döyüşçülər müharibə tarixində xüsusi yer tutmuşlar.

Bakı neftinin həlledici rolu

Qələbənin qazanılmasında Bakı nefti əvəzsiz rol oynamışdır — 1941-1945-ci illər ərzində Sovet İttifaqının sərf etdiyi neftin yetmiş faizdən artığı, benzinin səksən faizi, motor yağlarının isə doxsan faizi Azərbaycanın payına düşmüşdür. 1941-ci ildə Azərbaycan tarixinin ən yüksək göstəricisi olan 23,5 milyon ton neft istehsal edilmişdir — bu, SSRİ-də istehsal olunan neftin 71,4 faizini təşkil etmişdir.

Heydər Əliyevin qiymətləndirməsi

Ümummilli lider Heydər Əliyev 1995-ci ildə Qələbənin 50 illiyi münasibətilə keçirilən tədbirdə Azərbaycan neftinin müharibənin uğurla aparılmasındakı əhəmiyyətini xüsusi vurğulamışdır — o, Azərbaycan nefti olmasaydı, "motorlar müharibəsi"nin uğurlu keçə bilməyəcəyini bildirmişdir.

Müasir qeyd olunma ənənəsi

9 May Azərbaycanda rəsmi dövlət bayramı və qeyri-iş günü kimi qeyd olunur. Hər il bu tarix ərəfəsində Prezident İlham Əliyev müharibə veteranlarına maddi yardım və sosial müdafiənin gücləndirilməsi ilə bağlı sərəncamlar imzalayır — bu, ənənəyə çevrilmişdir. 2026-cı ilin aprelində imzalanan sərəncamla müharibə iştirakçılarına, həlak olmuş döyüşçülərin dul arvadlarına və arxa cəbhədə fədakar əməyi olan şəxslərə birdəfəlik maddi yardım nəzərdə tutulmuşdur.