Ağcabədi: Aran bölgəsinin kənd təsərrüfatı rayonu

Ağcabədi — Azərbaycanın Kür-Araz ovalığında, Mil və Qarabağ düzlərinin qovuşduğu ərazidə yerləşən rayondur. Bakıdan üç yüz kilometr məsafədə yerləşən rayon Zərdab, Beyləqan, Füzuli, Bərdə, Ağdam, Xocavənd və İmişli rayonları ilə həmsərhəddir.

Adının etimologiyası

"Ağcabədi" toponimi bəzi mənbələrdə "ağca" ("ağımtıl, bozumtul") və "bədi" (ərəbcə "badiyə" — "düzənlik") sözlərindən yaranaraq "bozumtul yer" mənasını daşıyır. Digər izaha görə, ad "ağca" (iri) və "badi" (məskən, qəsəbə) sözlərindən "iri məskən" mənasında formalaşmışdır.

Qədim tarixi

Ağcabədi Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən biridir — eneolit, tunc və antik dövrlərə aid Kamiltəpə, Nərgiztəpə, Qaraköbər, Yantəpə, Qalatəpə kimi yaşayış yeri qalıqları bu qədimliyi təsdiqləyir. Tarixçilər bu təpələri Misir ehramları ilə müqayisə edirlər. Ərazidəki "Gavur arxı" suvarma kanalının Makedoniyalı İsgəndər dövründən mövcud olduğu ehtimal edilir, XVI əsrdə isə Teymurləng tərəfindən tam təmir edildiyi tarixi fakt kimi qeyd olunur. Ağcabədi yaşayış məntəqəsinin adı mənbələrdə ilk dəfə 1593-cü ildə çəkilmişdir.

İnzibati tarixi

Ağcabədi rayonu inzibati ərazi vahidi kimi 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. 1963-cü ildə rayon ləğv edilərək Ağdam rayonunun tabeliyinə verilmiş, 1965-ci ildə isə yenidən müstəqil rayon statusunu almışdır.

Kənd təsərrüfatı və əhali

Ağcabədi Azərbaycanda əkinçilik və maldarlıqla məşğul olan əsas rayonlardan biridir. 2024-cü il yanvarın 1-nə əhalisi yüz otuz altı min altmış iki nəfər olub, bunun qırx min doqquz yüz qırx altısı şəhər əhalisidir. Rayon bir şəhər, bir qəsəbə və qırx dörd kənddən ibarətdir.

Prezidentin diqqəti

Prezident İlham Əliyev Ağcabədi rayonuna səkkiz dəfə səfər etmişdir (2008, 2011 — iki dəfə, 2013, 2017, 2018, 2020 və 2022-ci illərdə) — bu tez-tez təkrarlanan səfərlər rayonun sosial-iqtisadi inkişafına dövlət diqqətinin göstəricisidir.

Tarixi-mədəni irs

Rayonda İmamzadə ziyarətgahı, Gülüstan tarixi abidəsi, Şeyx Zeynalabdin türbələri və Sarıqaya Qalası kimi mühüm tarixi-dini abidələr qorunub saxlanılır — bu abidələr rayonun turizm potensialının əsas elementlərindən birini təşkil edir. Ermənistanın işğalçılıq siyasəti nəticəsində rayonun Yuxarı Qiyaməddinli kəndində yüzlərlə ev və sosial-mədəni obyekt dağıdılmışdır.