Ağdam rayonu — Böyük Qayıdışın mərkəzi rayonlarından biri

Ağdam rayonu Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonuna daxildir. 2020-ci ilin noyabrında 10 noyabr tarixli üçtərəfli Bəyanatın nəticəsi olaraq Azərbaycana qaytarılıb. Rəsmi mənbələrə görə, bu, işğal edilmiş rayonlar arasında əhalinin sayına görə ən böyüyü idi.

Əhali göstəriciləri

Prezident İlham Əliyev 2020-ci il xalqa müraciətində bildirib ki, işğaldan əvvəl rayonda 143 min nəfər yaşayırdı, rəsmi qeydiyyatda olan Ağdam rayon sakinlərinin sayı isə 204 mindir (bu rəqəm məcburi köçkünlərin nəsillərini də əhatə edir). Onun sözlərinə görə, rayon əhalisinin 45 faizi o vaxt artıq Ağdam rayonunun ərazisində yaşayırdı — Quzanlı kəndinə qəsəbə statusu verilərək faktiki olaraq rayonun inzibati mərkəzinə çevrilmişdi. Ağdam şəhəri müharibə dövründə demək olar bütövlükdə dağılmışdı və Prezident bərpanın "bütün infrastrukturla birlikdə ardıcıl addımlarla" aparılacağını bəyan etmişdi.

Müharibə dövrü və itkilər

2014-cü ildə Prezident bildirib ki, Ağdam müharibə dövründə ən çox şəhid verən rayon olub. Rayonun cəbhəyanı kəndləri 1990-cı illərdən 2020-ci ilədək mütəmadi atəşə tutulub, 2020-ci il noyabrın 8-də Ermənistan silahlı qüvvələri Əfətli, Qaradağlı, Mahrızlı, Çıraqlı, Xındırıstan, Ayaq Qərvənd və Təzəkənd kəndlərinə yüzdən artıq mərmi atıb. Bu məlumatlar Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi tərəfindən dərc olunub.

Böyük Qayıdış proqramı

Ağdam rayonunda bərpa və quruculuq işləri "Böyük Qayıdış Dövlət Proqramı" çərçivəsində həyata keçirilir. İşləri Ağdam, Füzuli və Xocavənd rayonlarında Bərpa, Tikinti və İdarəetmə Xidməti idarə edir. Bu quruma məxsus rəsmi məlumata görə, Eyvazxanbəyli kəndində 427 ev inşa edilir, Baş Qərvənd kəndində isə layihə 476 hektardan çox ərazini əhatə edir və 1245 fərdi yaşayış evi tikiləcək. Baş Qərvənd kəndinə ilk köçün 2026-cı ildə həyata keçirilməsi gözlənilir.

Əvvəlki köç karvanları

Rayonun Xıdırlı kəndinə, əvvəlcə yataqxana, sanatoriya və inzibati binalarda müvəqqəti məskunlaşmış 104 ailə (370 nəfər) köçürülüb. Doğma yurda qayıdan sakinlər Prezidentə və Birinci vitse-prezidentə təşəkkür ediblər.

Şəhərsalma yanaşması

Rəsmi mənbələr bərpanı "müasir şəhərsalma standartlarına uyğun" kompleks proses kimi təqdim edir. Tənqidçilər və müstəqil müşahidəçilər bölgənin bərpası, mina təhlükəsi və əhalinin qayıdış sürəti barədə fərqli qiymətləndirmələr verirlər.