Ağdaş: Şirvan düzünün qədim rayonu

Ağdaş — Azərbaycanın Şirvan düzünün şimal-qərbində, Acınohur ön dağlığının cənubunda, Kür çayının sol sahilində yerləşən rayondur. XVI əsrdən şəhər statusunu daşıyan Ağdaş XIX əsrin əvvəllərində "Üçqovaq" adlanmışdır.

Tarixi kökləri

Rayonun ərazisi tarixən İpək Yolunun mühüm tranzit dəhlizlərindən biri olmuşdur — hələ neçə yüz illər öncə tacirlər ticarət məqsədilə buradan istifadə etmişlər. Ərazidəki karvansaraylar bu gün də qədim mədəniyyət abidələri kimi qorunub saxlanılır. Sovet dövründə keçmiş Ərəş qəzasının bir hissəsi "Ağdaş qəzası" adlandırılmış, 1930-cu ildə isə Ağdaş şəhəri yeni təşkil olunmuş rayonun inzibati mərkəzi olmuşdur.

Ağdaş teatrının tarixi

1908-ci il aprelin 10-da Üzeyir Hacıbəyovun qardaşı və əmisi nəvəsi Zülfüqar Hacıbəyovun yaxından iştirakı ilə Rəşid bəy Əfəndiyevin "Qan ocağı" əsəri ilə fəaliyyətə başlayan Ağdaş teatrı rayonun mədəni həyatında böyük rol oynamışdır. 1940-cı ildə bu rayondan deputat seçilmiş şair Səməd Vurğunun təşəbbüsü ilə teatra Dövlət Dram Teatrı statusu verilmiş, səhnəsində "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Arşın mal alan" kimi klassik əsərlər oynanılmışdır. 1960-cı ildən teatr Xalq Teatrı statusunda fəaliyyətini davam etdirir.

Tarixi abidələri

Ağdaşda orta əsrlərə aid tarixi abidələr, qala və müdafiə tikililərinin qalıqları mövcuddur — bunların ən mühümü XVIII əsrə aid Surxay qalasıdır. Rayonda dövlət qeydiyyatına alınmış on yeddi yerli əhəmiyyətli tarix-mədəniyyət abidəsi, eləcə də erkən islam dövrünə aid ziyarətgah və pirlər vardır.

Dəmir yolunun rolu

1883-cü ildə çəkilən Bakı-Tiflis dəmir yolu Ağdaşın əhəmiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırmış, ərazidə emal sahələrinin yaradılmasına səbəb olmuşdur.

Kənd təsərrüfatı

Ağdaş rayonunun iqtisadiyyatı ənənəvi olaraq taxılçılıq, tütünçülük, baramaçılıq və heyvandarlığa əsaslanır — sovet dövründə rayon Azərbaycanın ən iri tütün istehsalçılarından biri sayılırdı. Müstəqillik dövründə meyvəçilik və tərəvəzçilik xüsusi inkişaf etmişdir.

Təbiət qoruğu və turizm potensialı

Rayonun ən mühüm təbiət abidələrindən biri Türyançay Dövlət Təbiət Qoruğudur. Ağdaşda ekoturizm, kənd turizmi və mədəni turizm istiqamətlərində işlər aparılır — Bakıya nisbətən yaxın məsafə və yaxşılaşan yol infrastrukturu bu sahənin inkişafına əlverişli şərait yaradır.