Ağstafa: Azərbaycanın qərb sərhəd rayonu

Ağstafa — Azərbaycanın şimal-qərb hissəsində, Böyük və Kiçik Qafqaz dağları arasında, Gəncə-Qazax maili düzənliyində yerləşən rayondur. Rayon Gürcüstan, Ermənistan, Tovuz və Qazax rayonları ilə həmsərhəddir — bu unikal coğrafi mövqe onu ölkənin üç sərhəd xəttinin kəsişdiyi strateji ərazilərdən birinə çevirir.

Adının tarixi

"Ağstafa" adı ilk dəfə orta əsr tanınmış coğrafiyaşünası Həmdullah Qəzvininin (1280-1349) "Ürəklərin əyləncəsi" adlı əsərində çəkilmişdir. 1593-cü ildə ərazi Osmanlı Axıstabad sancağı olmuşdur.

İnzibati tarixi

Ağstafa rayonu 1939-cu il yanvarın 24-də müstəqil inzibati rayon kimi yaradılmışdır. 1959-cu ildə ləğv edilərək Qazax rayonunun tərkibinə qatılmış, 1990-cı ilin aprelində isə yenidən ayrılaraq müstəqil rayon statusunu almışdır. Bu prosesdə sovet dövrü partiya xadimlərinin adını daşıyan yaşayış məntəqələri (Kalininkənd, İskra, Marsovka) milli mədəniyyətə uyğun yeni adlarla — Vurğun qəsəbəsi, Həsənsu kəndi kimi — əvəz edilmişdir.

Alman köçkünlərinin irsi

XIX əsrin ilk yarısında Zaqafqaziyaya köçürülən almanların bir hissəsi Ağstafa ərazisində məskunlaşmışdır — İkinci Dünya Müharibəsinə qədər burada özünəməxsus memarlıqla seçilən iki alman kəndi mövcud olmuşdur. Bu insanlar artıq buralarda yaşamasalar da, qurub-yaratdıqları tikililər bu gün də qorunub saxlanılır — Kür çayı üzərindəki möhtəşəm dəmir yolu körpüsü də alman mühəndislərinin əsəridir.

Nəqliyyat və enerji əhəmiyyəti

1881-ci ildə çəkilmiş Bakı-Tbilisi dəmir yolu, eləcə də Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri rayonun ərazisindən keçir — bu, Ağstafanı ölkənin ən mühüm beynəlxalq nəqliyyat-enerji dəhlizlərindən birinin əsas qovşağına çevirir.

Təbiət qoruğu və heyvandarlıq

Rayon ərazisində Qarayazı Dövlət Qoruğu yerləşir — bu qoruq ayı, canavar, tülkü, çöldonuz kimi heyvan növlərini qoruyur. Sovet dövründə Ağstafada fəaliyyət göstərən at zavodu ölkənin iki əsas at yetişdirmə mərkəzindən biri olmuşdur.

Tarixi-mədəni irs

Ağstafada əlli iki tarixi abidə mövcuddur — bunlardan ikisi dünya, otuz altısı ölkə, on dördü isə yerli əhəmiyyətli hesab olunur. Bu zəngin irs rayonun mədəni-tarixi turizm potensialının əsas elementlərini təşkil edir.

Ağstafa bu gün

Rayon bir şəhər, doqquz qəsəbə və iyirmi doqquz kənddən ibarətdir — əhalinin iyirmi beş faizi şəhər, yetmiş beş faizi isə kənd əhalisidir. Ağstafa şəhərində tarixi və müasir memarlıq abidələri parkının tikintisi davam etdirilir.