Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə (AQEM/CICA) — Bakı sammiti 2026

Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə (ingiliscə CICA, Conference on Interaction and Confidence Building Measures in Asia) Asiyada təhlükəsizliyin, sülhün və əməkdaşlığın gücləndirilməsi məqsədi daşıyan çoxtərəfli forumdur. Rəsmi saytı s-cica.org-dur. Forumun əsas ideyası təhlükəsizliyin bölünməzliyi, kiçik və böyük dövlətlərin birgə təşəbbüsü və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığıdır. Təşkilatın baş katibi Kairat Sarıbaydır. Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, CICA 28 üzv dövləti birləşdirir və Asiya qitəsinin 90 faizini əhatə edir.

Yaranması

CICA ideyası ilk dəfə Qazaxıstanın ilk prezidenti Nursultan Nazarbayev tərəfindən 1992-ci ildə BMT Baş Assambleyasında irəli sürülüb. 2002-ci ildə Almatıda birinci sammit, ikinci sammit isə katibliyin Nizamnaməsini və ikinci sammitin Bəyannaməsini qəbul edib. 2004-ci ildə xarici işlər nazirlərinin ikinci görüşündə CICA-nın Etimad Tədbirləri Kataloqu və İş Qaydaları təsdiq olunub. 2010-cu ildə İstanbulda üçüncü sammitdə sədrlik təsisçi sədr Qazaxıstandan Türkiyəyə keçib, İraq və Vyetnam üzvlüyə qəbul edilib və CICA Konvensiyası qəbul olunub. Oktyabrın 5-i CICA Günü kimi qeyd olunur, 2017-ci il oktyabrın 5-də CICA prosesinin 25 illiyi qeyd edilib. Növbəti sammit 2022-ci ilin oktyabrında Astanada keçirilib.

Azərbaycanın sədrliyi

2024-cü il dekabrın 17-də onlayn formatda keçirilmiş CICA Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 7-ci iclasında sədrlik Qazaxıstandan Azərbaycana verilib. İclasda 27 üzv dövlət, üç müşahidəçi dövlət və səkkiz beynəlxalq tərəfdaş təşkilat iştirak edib. Azərbaycanın 2024-2026-cı illər sədrliyi “Möhkəm CICA: Asiyada qarşılıqlı əlaqə, rəqəmsallaşma və davamlı artım” mövzusu ilə həyata keçirilir. Prezident İlham Əliyev sədrliyə böyük məsuliyyətlə yanaşdıqlarını bildirib.

Bakı sammiti

CICA Dövlət və Hökumət Başçıları Şurasının sammiti 2026-cı il oktyabrın 15-də Bakıda keçiriləcək. Baş katib Sarıbay bildirib ki, Azərbaycan yekun sənədləri diqqətlə hazırlayır, bir çox liderin iştirakı gözlənilir. Sammitdə CICA-nın Nizamnaməsinin qəbulu və təşkilatın tam hüquqlu beynəlxalq təşkilata çevrilməsi məsələsi gündəmdədir. Siyasi bəyannamə də qəbul ediləcək. Şanxay Beynəlxalq Tədqiqatlar İnstitutu ilə sammit çərçivəsində transformasiya ideyalarını müzakirə etmək üçün davamlı görüşün təşkili barədə məsləhətləşmələr aparılıb.

Sədrlik dövründə tədbirlər

CICA Analitik Mərkəzlər Forumunun 13-cü görüşü Bakıda “Rezonans: inkişaf və təhlükəsizlik: CICA-nın institusional transformasiyasında regional əməkdaşlıq və idarəetmə” mövzusunda keçirilib. 2026-cı il sentyabrın 9-10-da CICA üzvü olan dövlətlərin liman rəhbərlərinin konfransı keçirilib. 2026-cı il oktyabrın 1-də Bakıda CICA Media Forumu və “Azərbaycanın sədrliyi: təşəbbüslər, əməkdaşlıq, nəticələr” mövzusunda panel sessiyası təşkil olunub. Sarıbay Azərbaycanın sədrliyinin CICA fəaliyyətində əhəmiyyətli irəliləyişə səbəb olduğunu bildirib. Xarici işlər nazirinin müavini sədrliyin iqtisadi inkişafı diqqət mərkəzində saxladığını, prezidentin nümayəndəsi isə medianın sədrliyin prioritetlərindən biri olduğunu qeyd edib.