#Atlantik okean
Atlantik okean: qlobal ticarət və iqlimin əsas formalaşdırıcısı
Atlantik okeanı Yer kürəsinin beş okeanı arasında ikinci ən böyük okeandır. Britannica-ya görə, onun sahəsi yan dənizlərlə birlikdə təxminən 85 133 000 kvadratkilometrdir, dənizlərsiz isə təxminən 81 760 000 kvadratkilometr. Vikipediyaya görə o, Yer səthinin təxminən 17 faizini və su səthinin təxminən 24 faizini əhatə edir. Okean ekvatorla Şimali və Cənubi Atlantikaya bölünür, Şimali Atlantikanın sahəsi 41,49, Cənubi Atlantikanın sahəsi 40,27 milyon kvadratkilometrdir. Qərbdə Şimali və Cənubi Amerika ilə həmsərhəddir.
Dərinlik
Orta dərinliyi (dənizlərlə birlikdə) 3646 metrdir. Maksimal dərinlik Şimali Atlantikada Puerto-Riko adasının şimalındakı Puerto-Riko çökəkliyində, Milwaukee Deep nöqtəsində 8376 metr (Britannica 8380 metr göstərir) təşkil edir. Mənbələrdə bu rəqəm fərqlidir, bəzi nəşrlər 8605 metr yazır. Çökəklik tektonik fəallıq və zəlzələ riskinə malikdir, orada Şimali Amerika plitəsi Karib plitəsinin altına dalır. Digər böyük çökəkliklər Cənubi Sandviç və ekvatorun yaxınlığında yerləşən Romanş çökəkliyidir (7761 metr dərinlik, təxminən 300 kilometr uzunluq).
Orta Atlantik silsiləsi
Okeanın dibinin ən mühüm xüsusiyyəti okeanın uzunluğu boyunca uzanan, okean dibinin mərkəzi üçdə birini tutan, eni təxminən 1600 kilometr olan Orta Atlantik silsiləsidir. Bəzi yerlərdə silsilə dəniz səviyyəsindən yuxarı qalxaraq adalar yaradır. Silsilənin üstünün orta dərinliyi 2500 metrdir. Silsilə plitə tektonikası tədqiqatlarında geniş öyrənilib.
AMOC axınının zəifləməsi
Atlantik okeanının iqlimdə ən mühüm sistemlərindən biri Atlantik meridional çevrilmə dövriyyəsidir (AMOC). Bu sistem isti suları tropiklərdən şimala, Avropaya doğru daşıyır. CNN-in 2026-cı il aprelin 16-da yazdığına görə, iki yeni tədqiqat AMOC-un dörd fərqli enlikdə son iyirmi ildə zəiflədiyini və əvvəl düşünüldüyündən çökməyə daha yaxın ola biləcəyini göstərib. Tədqiqatçı Stefan Ramstorf “pessimist” iqlim modellərinin realist olduğunu bildirib. ScienceDaily-nin 2026-cı il mayında yazdığı tədqiqat Atlantikanın qərb sərhədində, təxminən 16,5-42,5 şimal enləri arasında, təxminən iyirmi ildir davam edən azalmanı müşahidə edib və bunun müvəqqəti dəyişiklik deyil, genişmiqyaslı dəyişiklik olduğunu bildirib. Science News-un 2026-cı il mayın 20-də yazdığı icmala görə, müşahidə məhdudiyyətləri əsasında AMOC-un əsrin sonunadək təxminən 50 faiz (51 ± 8 faiz) zəifləyəcəyi proqnozlaşdırılır, Qrenlandiyanın əriyən buzlaqları duzluluq balansını pozur. İcmalda AMOC-un şimal qolu olan Nordik dənizlərinin çevrilmə dövriyyəsinin sabit göründüyü, məsələ ilə bağlı mübahisəli meqa-bənd təklifinin də irəli sürüldüyü qeyd olunur. Alimlər arasında AMOC-un çökmə vaxtı üzrə proqnozlar mübahisəlidir.
Tarixi adları
Qədim dövrdə Atlantikanın Afrikanın ətrafında uzandığı güman edilirdi və cənub hissəsi XIX əsrin ortalarınadək “Aefiopiya okeanı” adlanırdı. Kəşflər dövründə ingilis xəritəçiləri onu “Böyük Qərb okeanı” adlandırıblar.