#Avropa Sülh Fondu
Avropa Sülh Fondu (EPF) - Macarıstanın vetosunun aradan qalxması və Ukrayna üçün 6,6 milyard avro
Avropa Sülh Fondu (European Peace Facility, EPF) Avropa İttifaqının büdcədənkənar maliyyə vasitəsidir. O, 2021-ci ildə yaradılıb. Fond iki əsas sahəni maliyyələşdirir: EU-nun hərbi əməliyyat və missiyalarının ümumi xərclərini və partnyor ölkələrin silahlı qüvvələrinə yönəlmiş yardım tədbirlərini. Qərarlar Avropa İttifaqı Şurasında qəbul edilir, xarici siyasət və təhlükəsizlik üzrə Ali Nümayəndə Kaya Kallas bu sahənin rəhbəridir.
Partnyor ölkələrə yardım
Avropa Parlamentinin tədqiqat xidmətinin (EPRS) hesabatına görə, 2025-ci il aprelin 25-dən 2026-cı il iyunun 26-dək Aİ Şurası EPF-in yardım sütunu çərçivəsində 15 partnyor ölkənin silahlı qüvvələri üçün 357,5 milyon avro dəyərində 18 yardım tədbiri qəbul edib. Bunlar ölümcül olmayan avadanlıq, xidmət və təlimləri əhatə edir. Həmin tədbirlərdən heç biri Ukraynaya yönəlməyib. Məsələn, Seneqal üçün 2026-cı il mayın 5-də 15 milyon avro ayrılıb.
Ukrayna məsələsi və Macarıstanın vetosu
Ukraynaya birbaşa EPF hərbi dəstəyi 2023-cü ilin fevralından Macarıstanın vetosu ilə bloklanıb. Bu, əvvəl 500 milyon avroluq tranşa, sonra isə Ukraynaya Dəstək Fondu ilə bağlı 5 milyard avroluq artırma üzrə veto idi. Fond vəsaitindən ölkələrə hərbi texnika göndərdikləri üçün geri ödənişlər də dayandırılmışdı. 2026-cı il iyunun 8-də Kaya Kallas Kiprdə müdafiə nazirlərinin görüşü zamanı Macarıstanın 6,6 milyard avroluq vəsaitə qoyulan vetonu götürdüyünü açıqlayıb. O, bunu "hər iki tərəfi qane etmək üçün kompromis təklifi" adlandırıb və vəsaitin hamısının üzv ölkələrə geri ödəniş kimi bölünməyəcəyini bildirib. Mənbələrdən birinə görə, Orbanın hökuməti 2026-cı ilin aprelində seçkidə hakimiyyətdən getmişdi.
Sentyabr razılaşması
2026-cı il sentyabrın 25-də Kallas üzv ölkələrin 6,6 milyard avronun bölgüsü şərtləri üzərində razılaşdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, 900 milyon avro Ukraynanı dəstəkləyən EU Hərbi Yardım Missiyasına (EUMAM) ayrılacaq, qalan 4,7 milyard avro üzv ölkələrin xərclərinin ödənilməsinə gedəcək. Bəzi ölkələr öz payını Ukraynaya yönəldəcəyini bildirib. 4,7 milyardın üzv ölkələr arasında bölgüsü və onun nə qədərinin Ukraynaya veriləcəyi hələ həll olunmayıb. Almaniya bütün məbləğin Ukraynaya verilməsini istəyir, lakin hamı bu mövqeyi dəstəkləmir. Kallas Ukraynanın hərbi ehtiyacları üçün əlavə 1 milyard avro üzərində də işlədiyini deyib.
Ermənistana yardım
Ermənistan EPF-dən ilk dəfə 2024-cü ildə dəstək alıb. Rəsmi məlumata görə, həmin tədbir silahlı qüvvələrin logistik imkanlarını gücləndirməyə və böhran zamanı mülki əhalinin müdafiəsinə yönəlmişdi. Konkret olaraq batalyon ölçülü bölmə üçün tam təchiz edilmiş çadır düşərgəsi verilib. 2025-ci ildə Ermənistan əlavə dəstək üçün müraciət edib, lakin Macarıstan ona veto qoyub. Macarıstanın xarici işlər naziri Peter Siyyarto vetonu izah edərkən Macarıstanın Ermənistana yardıma qarşı çıxmadığını, lakin Azərbaycana da bərabər yardım göstərilməli olduğunu, vəziyyətin "qeyri-sabit" olduğunu bildirib. Ermənistan və Azərbaycanın sülh sazişini paraflamasından sonra 20 milyon avroluq paketə qoyulan veto götürülüb, rəsmiləşdirilməsi yanvarda gözlənilib. Bundan əvvəl RFE/RL 10 milyon avroluq ölümcül olmayan paketin altı ardıcıl həftə bloklandığını yazıb. Macarıstan və Ermənistan arasında diplomatik münasibətlər 2012-ci ildə Macarıstanın azərbaycanlı zabit Ramil Səfərovu ekstradisiya etməsindən sonra kəsilib.
Hüquqi mübahisə
Macarıstan 2024-cü il iyunun 21-də EPF Komitəsində səsvermədən kənarlaşdırıldığını əsas gətirərək məsələni Aİ Ədalət Məhkəməsinə (Lüksemburq) verib. Qərarda yalnız müvafiq tədbirə töhfə verən ölkələr iştirak edir, Macarıstan isə Ukraynaya aid tranşalara töhfə verməyib. Məhkəmənin qərarı barədə mənbələrimdə nəticə yoxdur.
Ümumi Aİ dəstəyi
EPRS-in məlumatına görə, Aİ Ukraynaya 2026-2027-ci illər üçün 60 milyard avro dəyərində kredit də ayırıb, bu, Avropa Parlamentinin 2026-cı ilin fevralında təsdiqlədiyi 90 milyard avroluq dəstək paketinin bir hissəsidir.