Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi — Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 1967-ci il martın 13-də qəbul etdiyi 130 saylı sərəncamla xalçaçı-rəssam, pedaqoq, görkəmli alim Lətif Kərimovun təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. Yarandığı dövrdə dünyanın yeganə ixtisaslaşdırılmış xalça muzeyi olmuşdur.
Adının dəyişdirilmə tarixi
1967-1993-cü illərdə "Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyi", 1993-2014-cü illərdə "Lətif Kərimov adına Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyi", 2014-2019-cu illərdə "Azərbaycan Xalça Muzeyi" adlarını daşıyan qurum 2019-cu ildən "Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi" adı ilə fəaliyyət göstərir.
İlk ekspozisiya
Muzeyin ilk ekspozisiyası 1972-ci il aprelin 26-da İçərişəhərdəki XIX əsr memarlıq abidəsi olan Cümə məscidində açılmışdır — açılışda Ümummilli Lider Heydər Əliyev şəxsən iştirak etmişdir. 1970-1980-ci illərdə onun davamlı dəstəyi sayəsində muzey kolleksiyasını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirmişdir.
Yeni binaya köçmə
2007-ci ildə Prezident İlham Əliyev Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Heydər Əliyev Fondu və YUNESKO-nun birgə layihəsi çərçivəsində Dənizkənarı Milli Parkda yeni bina tikilməsi haqqında sərəncam imzalamışdır. 2008-ci il mayın 15-də təməlqoyma mərasimi keçirilmiş, mərasimdə YUNESKO-nun o dövrkü Baş direktoru Koişiro Matsuura da iştirak etmişdir. 2014-cü ildə avstriyalı memar Frans Yantsın layihəsi əsasında ən müasir tələblərə cavab verən yeni bina tikilib başa çatdırılmışdır.
Direktorluq tarixi
Muzeyə 1967-1982-ci illərdə Əziz Əliyev, 1982-2016-cı ilin yanvarına qədər Röya Tağıyeva, 2016-2023-cü illərdə Şirin Məlikova rəhbərlik etmişdir. 2024-cü ildən muzeyin direktoru sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Əminə Məlikovadır.
Kolleksiyanın zənginləşməsi
2019-cu ildə muzey tarixində ilk dəfə Sotheby's hərrac evindən Qacar dövrünə aid iki ədəd qadın bəzək əşyası alınmışdır — amerikalı vətəndaşlar Hillari-Düma Cons və Cey Cons tərəfindən muzeyə XIX əsrə aid "Qonaqkənd" xalçası hədiyyə edilmişdir. Muzeyin fondu Qubanın "Sırt-Çiçi" və Bakının "Xilə-buta" xalçaları ilə də zənginləşdirilmişdir.
Milli status və beynəlxalq tanınma
2019-cu il iyulun 15-də Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə muzeyə xalça sənətinin qorunması sahəsindəki xidmətlərinə görə "Milli muzey" statusu verilmişdir. Muzey Beynəlxalq Muzeylər Şurasının (ICOM) Azərbaycan Milli Komitəsinin fəaliyyətində fəal iştirak edir, direktoru mütəmadi olaraq beynəlxalq tədbirlərdə — o cümlədən Macarıstandakı konfranslarda — Azərbaycanı təmsil edir.