BRICS: inkişaf etməkdə olan ölkələrin birliyi

BRİKS — Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin və Cənubi Afrikanın təşkil etdiyi qeyri-rəsmi dövlətlər bloku olub, son illərdə əlavə üzvlərin qoşulması ilə genişlənmişdir. Bu qrup ənənəvi Qərb dominantlı qlobal idarəetmə strukturlarına alternativ platforma yaratmaq iddiasında olan inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatları birləşdirir.

Yaranma tarixi

BRİKS termini ilk dəfə 2001-ci ildə Goldman Sachs iqtisadçısı tərəfindən sürətlə böyüyən dörd iqtisadiyyatı — Braziliya, Rusiya, Hindistan və Çini — təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. 2009-cu ildə bu dörd ölkə rəsmi sammit keçirərək qurumu siyasi platformaya çevirmişdir. 2010-cu ildə Cənubi Afrikanın qoşulması ilə blok BRİKS adını almışdır.

Genişlənmə mərhələsi

2024-cü ildə blok tarixinin ən böyük genişlənməsini yaşamışdır — İran, Misir, Efiopiya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi dövlətlər üzv qismində qəbul edilmişdir. Bu genişlənmə BRİKS-in qlobal cənub ölkələri arasında artan cəlbediciliyini nümayiş etdirir, eyni zamanda blokun daxili konsensus tapma qabiliyyətini mürəkkəbləşdirir — belə ki, üzv dövlətlər arasında maraq və dəyər fərqləri əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır.

Dollardan asılılığın azaldılması

BRİKS gündəliyinin əsas mövzularından biri milli valyutalarda ticarətin genişləndirilməsi və ABŞ dollarına alternativ ödəniş sistemlərinin yaradılmasıdır. Bu istiqamət xüsusilə Rusiyaya qarşı Qərb sanksiyalarından sonra sürətlənmişdir — Moskva qərb maliyyə sisteminə alternativ mexanizmlər axtarmaqda maraqlıdır. Bununla belə, vahid BRİKS valyutasının yaradılması hələ ki, real perspektivdən çox konsepsion müzakirə səviyyəsindədir.

Daxili ziddiyyətlər və perspektivlər

BRİKS daxili ziddiyyətlərdən azad deyil — Çin və Hindistan arasındakı sərhəd münaqişələri, üzv dövlətlər arasında iqtisadi inkişaf səviyyəsindəki böyük fərqlər blokun vahid mövqe formalaşdırma qabiliyyətini məhdudlaşdırır. Bununla belə, blok Qərb dominantlı qlobal maliyyə və siyasi arxitekturanın alternativi kimi mövqeyini möhkəmləndirməkdə davam edir və dünya əhalisinin yarıdan çoxunu təmsil edən iqtisadi güc olaraq beynəlxalq münasibətlərdə getdikcə daha çox nəzərə alınan amilə çevrilir.