Culfa: Naxçıvanın sərhəd rayonu

Culfa — Naxçıvan Muxtar Respublikasının cənub-qərbində, Araz çayı sahilində, İran İslam Respublikası ilə sərhəddə yerləşən şəhər və eyniadlı rayonun inzibati mərkəzidir. 2008-ci il məlumatına görə şəhərin əhalisi on bir min yeddi yüz nəfər olub.

Tarixi ticarət əhəmiyyəti

Culfa orta əsrlərdə mühüm ticarət mərkəzi olmuş, İpək Yolu üzərindəki mövqeyi sayəsində Şərq-Qərb ticarətinin əsas dayanacaqlarından birinə çevrilmişdir. Şəhərin Araz çayı üzərindəki mövqeyi onu tarixən İran və Qafqaz arasındakı əsas keçid nöqtələrindən birinə çevirmişdir.

Sərhəd keçid əhəmiyyəti

Culfa Naxçıvan-İran dövlət sərhədinin əsas keçid məntəqələrindən biridir — bu, şəhəri Naxçıvan Muxtar Respublikasının cənub istiqamətdəki ticarət-nəqliyyat əlaqələrinin əsas qovşağına çevirir.

Beynəlxalq mübahisə mövzusu

Culfa ərazisindəki qədim erməni xaç daşları qəbiristanlığının (orta əsr mənbələrində "Cuğa" da adlandırılan) taleyi beynəlxalq ictimaiyyətdə davam edən mübahisə mövzusudur. Erməni mənbələri və bəzi beynəlxalq təşkilatlar 2000-ci illərin əvvəlində qəbiristanlıqdakı minlərlə xaç daşının Azərbaycan hərbi qüvvələri tərəfindən dağıdıldığını iddia etmişlər — bu iddialar video və foto materiallarla dəstəklənərək beynəlxalq mediada geniş yayılmışdır. Azərbaycan tərəfi bu ittihamları rədd edərək fərqli izahatlar təqdim etmişdir. Bu məsələ hazırda da tərəflər arasında həll olunmamış tarixi-mədəni irs mübahisələrindən biri olaraq qalır.

Müasir inzibati status

Culfa rayonu Naxçıvan Muxtar Respublikasının doqquz inzibati rayonundan biridir — muxtar respublikanın konstitusiyası 1921-ci il Moskva və Qars müqavilələrinə əsaslanır, bu sənədlər Naxçıvanın Azərbaycanın tərkib hissəsi olduğunu təsdiqləyir.

Naxçıvanın ümumi turizm kontekstindəki yeri

Culfa Naxçıvan ərazisindəki tarixi-turizm marşrutlarının bir hissəsi hesab olunur — bölgəyə səyahət edənlər adətən Naxçıvan şəhərindəki muzey və abidələrdən sonra Culfa rayonundakı qala və dini məkanları ziyarət edirlər.