İlaxır çərşənbə: Novruzdan əvvəlki son çərşənbə

İlaxır çərşənbə (Axır çərşənbə) — Novruz bayramının qeyd edildiyi gündən əvvəlki son çərşənbə olub, xalq arasında ən təntənəli şəkildə qeyd olunan gündür. İnsanlar inanır ki, bu gün edilən niyyətlər və dualar qəbul olunur.

Dörd çərşənbə silsiləsi

Novruz hazırlığı dörd həftə davam edir və hər həftə təbiətin bir ünsürünə həsr olunmuş çərşənbə ilə işarələnir — Su, Od, Yel və Torpaq çərşənbələri. Bu ənənələrin çoxu qədim atəşpərəstlik dövründən qalmışdır. Son çərşənbə — Torpaq çərşənbəsi (İlaxır çərşənbə) — silsilənin ən mühüm və təntənəli mərhələsi hesab olunur.

Tonqal ənənəsi

İlaxır çərşənbədə evlərin həyətlərində tonqallar qalanır, insanlar odun üzərindən tullanaraq keçən ilin problemlərindən, xəstəliklərindən təmizləndiklərinə inanırlar. Bu zaman "Ağırlığım-uğurluğum köhnə ildə qalsın" sözləri hər yerdə səslənir. Bakı və digər şəhərlərdə ictimai məkanlarda da tonqallar qalanır, insanlar bu ənənəyə kütləvi şəkildə qoşulurlar.

Bayram hazırlıqlarının tamamlanması

İlaxır çərşənbə evlərin təmizlənməsi, süfrələrin bəzədilməsi, səməninin yerləşdirilməsi və bayram hazırlıqlarının son mərhələsi ilə yadda qalır. Bu gündən sonra süfrələr xonça, boyanmış yumurta, şam və ənənəvi şirniyyatlarla (şəkərbura, paxlava, qoğal) tamamlanaraq Novruz bayramının qarşılanmasına hazır olur.

Rəsmi status və UNESCO tanınması

2009-cu ilin sentyabrında Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun Prezidenti Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə Novruz bayramı UNESCO-nun Qeyri-maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edilmişdir. BMT Baş Assambleyası isə martın 21-ni "Beynəlxalq Novruz Günü" elan etmişdir.

Müasir dövrdəki qeyd olunma forması

Azərbaycanda Novruz ərəfəsində, o cümlədən İlaxır çərşənbə günlərində, ölkə üzrə çoxsaylı qeyri-iş günləri elan edilir — son illərdə bu, martın 20-dən başlayaraq beş-altı günlük tətili əhatə etmişdir. Dövlət səviyyəsində keçirilən bayram tədbirlərində Prezident və birinci xanım Qız Qalası qarşısındakı meydanda təşkil olunan ümumxalq şənliklərində iştirak edir.