İqlim Maliyyəsi Fəaliyyət Fondu (CFAF) — COP29 sədrliyinin Azərbaycan təşəbbüsü

"İqlim Maliyyəsi Fondu" ifadəsi ilə ən çox Azərbaycanın COP29 sədrliyi çərçivəsində irəli sürdüyü İqlim Maliyyəsi Fəaliyyət Fondu (Climate Finance Action Fund, CFAF) nəzərdə tutulur. Bu, BMT-nin mövcud fondlarından (Qlobal Ekoloji Fond, Yaşıl İqlim Fondu, Xüsusi İqlim Dəyişikliyi Fondu, Uyğunlaşma Fondu) fərqli təklif idi.

Yaranma tarixi

2024-cü il iyulun 19-da Azərbaycan COP29 fəaliyyət gündəliyinə daxil olan 14 təşəbbüs paketini elan edib. İqlim Maliyyəsi Fəaliyyət Fondu bu paketin ilk təşəbbüsü olub. Konfransın prezidenti Muxtar Babayev məqsədin "söz yox, əməl" tələb edən icmalara cavab vermək olduğunu bildirib və donorları fonda qoşulmağa çağırıb. Fondun elanı əvvəlcədən müzakirə olunan qalıq yanacaq üzərində ödəniş (levy) ideyasını əvəzləyib.

Mexanizm

Təklifə görə, fond qalıq yanacaq (neft, qaz, kömür) istehsal edən ölkələrin və şirkətlərin könüllü töhfələri ilə formalaşacaq, Azərbaycan təsisçi töhfə verən kimi çıxış edəcək. İlkin məbləğ 1 milyard dollar nəzərdə tutulurdu. Bəzi hesabatlara görə, vəsaitin 50 faizi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə iqlim layihələrinə, 50 faizi isə milli iqlim fəaliyyət planlarının icrasına yönəldilməli idi. Gəlirin 20 faizinin təbii fəlakətlərə cavab üçün Sürətli Cavab Maliyyələşdirmə Mexanizminə (2R2F) ayrılması da təklif olunub. Layihədən əldə olunan mənfəətin fonda yenidən investisiya olunacağı bildirilib. Qərargahının Bakıda yerləşməsi, müstəqil audit komitəsinin rüblük hesabat verməsi planlaşdırılıb. Beynəlxalq maliyyə ekspertlərinin işçi qrupu idarəetmə və maliyyələşmə strukturunu hazırlamalı idi. Fond bütün inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün əlçatan olmalı idi. İkinci dərəcəli mənbədə fondun fəaliyyətə başlaması üçün ən azı 1 milyard dollar və ən azı 10 pay sahibi ölkənin olması şərt kimi göstərilib.

Tənqidlər

Bəzi ekspertlər fondun qalıq yanacaq istehsalçılarına cavabdehlik olmadan fəaliyyətlərini davam etdirmək üçün "sosial lisenziya" verə biləcəyini bildiriblər. Qalıq Yanacağın Yayılmaması Müqaviləsi Təşəbbüsündən Harjeet Singh fondun qalıq yanacaq sənayesinin iqlim böhranındakı rolu ilə bağlı güclü tədbirlərə ehtiyacı həll etmədiyini bildirib. O, COP29-un uğurunun ayrı-ayrı fond elanları ilə deyil, yeni kollektiv kəmiyyət hədəfi üzrə güclü öhdəliklə ölçülməli olduğunu vurğulayıb. Bu mövqelər tənqidçilərin fikridir.

COP29-un digər nəticələri

Azərbaycan Prezidentinin İşlər İdarəsinin COP29 təqdimatında bildirilir ki, konfransda iqlim maliyyəsi üzrə Yeni Kollektiv Kəmiyyət Hədəfi qəbul olunub, İtki və Zərər Fondu ilə bağlı sazişlər əldə edilib və fond 2025-ci ildən işləyəcək, Bakı Qlobal İqlim Şəffaflığı Platforması yaradılıb.