#İşsizlikdən Sığorta Fondu
İşsizlikdən Sığorta Fondu - işsizlik sığortası ödənişlərini maliyyələşdirən məqsədli dövlət fondu
İşsizlikdən Sığorta Fondu "İşsizlikdən sığorta haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən fəaliyyət göstərən məqsədli dövlət maliyyə fondudur. Qanunvericilikdə fond dövlətin mülkiyyətində olan, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən idarə edilən və dövlət büdcəsindən kənar müstəqil büdcəyə malik olan məqsədli dövlət maliyyə fondu kimi müəyyən edilib. Fondun fəaliyyəti Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyindəki Dövlət Məşğulluq Agentliyinin nəzarətində həyata keçirilir.
Hüquqi əsası
Qanun 2017-ci ildə qəbul edilib (bir mənbədə qəbul tarixi 30 iyun 2017 göstərilib). Qanunvericilik toplusundakı istinadlar onun 2018-2022-ci illərdə dəfələrlə dəyişdirildiyini göstərir. Sonrakı dəyişiklik fondun "sərbəst vəsait" anlayışını daxil edib: büdcənin icrasından sonra istifadə olunmamış qalıq Mərkəzi Bankda açılmış hesabda saxlanılır və fond bu vəsaiti investisiyaya yönəldə bilər.
2026-cı il büdcəsi
Milli Məclisin "İşsizlikdən sığorta fondunun 2026-cı il büdcəsi haqqında" Qanununa görə (294-VIIQ), fondun 2026-cı il xərcləri 266 milyon 400 min manat təsdiq edilib. Bu xərclərin 238 milyon 300 min manatı büdcənin gəlirləri hesabına, 28 milyon 100 min manatı isə 2026-cı il yanvarın 1-nə yaradılmış ehtiyatdan maliyyələşdirilir. Gəlirlərin əsas hissəsi işsizlikdən sığorta haqlarından ibarətdir. Qanun 2026-cı il yanvarın 1-dən qüvvəyə minib. Mətndə xərc maddələri arasında işsizliyə görə sığorta ödənişləri (28 milyon manat göstərilib) və aktiv məşğulluq tədbirləri var, ancaq mənbə mətni kəsilmiş formada olduğu üçün xərclərin tam bölgüsünü təqdim etmirəm.
Ödənişlər və şərtlər
İkinci dərəcəli mənbəyə görə, işsizlikdən sığorta sistemində iştirak məcburidir, sığorta haqqı həm işəgötürən, həm işçi tərəfindən ödənilir. Ödəniş sığorta stajından asılı olaraq 3 aydan 6 aya qədər verilir. Mənbələr işsizlikdən sığorta ilə dövlət büdcəsindən verilən işsizlik müavinəti arasında fərq qoyur: sığorta ödənişi əməkhaqqı əsaslıdır, müavinət isə daha sabit məbləğlidir. Ödəniş almaq üçün şəxs Dövlət Məşğulluq Agentliyinə müraciət edib işsiz statusu almalıdır. Məşğulluq orqanlarının təklif etdiyi uyğun işdən imtina edənlər ödənişdən məhrum edilə bilər. Bu şərtlər rəsmi qanunvericilik mətnindən yoxlanılmalıdır.
2020-ci il təcrübəsi
Əmək naziri Sahil Babayev 2020-ci ilin aprelində açıqlayıb ki, pandemiya dövründə işsizlikdən əziyyət çəkən vətəndaşların sosial müdafiəsi üçün dövlət büdcəsindən iki ay müddətinə 100 milyon manat yönəldilir, bunun 70 milyonu İşsizlikdən Sığorta Fondu vasitəsilə ayrılacaq. O, əvvəllər işsizlikdən sığorta ödənişinin yalnız vətəndaşın iradəsindən kənar səbəblərlə işsiz qalanlara ödənildiyini, mexanizmin sadələşdirilməsinin nəzərdə tutulduğunu bildirib. Ötən il istifadəyə verilən məşğulluq altsistemi vasitəsilə 100 mindən çox işsiz şəxsin uçotu təmin edilib.
Məqsəd
Fond işsizlik dövründə gəlirini itirmiş şəxslərə maddi dəstəyi, habelə iş yarmarkaları və digər aktiv məşğulluq təşviqləri kimi tədbirləri maliyyələşdirmək üçün nəzərdə tutulub.