Qoşulmama Hərəkatı — Soyuq müharibə dövründə ABŞ rəhbərlik etdiyi qərb blokuna və ya SSRİ rəhbərlik etdiyi sosialist blokuna rəsmi olaraq qoşulmayan dövlətləri birləşdirən beynəlxalq təşkilatdır. Bu gün yüz iyirmidən artıq üzv dövləti əhatə edərək, dünyanın ən böyük hökumətlərarası təşkilatlarından biri statusunu qoruyur.
Tarixi kökləri
Hərəkatın ideoloji əsasları 1955-ci ildə İndoneziyanın Bandunq şəhərində keçirilən Asiya-Afrika Konfransında qoyulmuşdur — burada müstəmləkəçilikdən yeni azad olmuş dövlətlər Soyuq müharibənin ikiqütblü strukturundan kənarda müstəqil xarici siyasət yürütmək ideyasını formalaşdırmışlar. Rəsmi olaraq Qoşulmama Hərəkatı 1961-ci ildə Belqradda Yuqoslaviya lideri Iosip Broz Tito, Hindistanın Cavaharlal Neru, Misirin Camal Əbdül Nasiri kimi liderlərin təşəbbüsü ilə təsis edilmişdir.
Missiyası və prinsipləri
Hərəkatın əsas prinsipləri milli suverenlik, ərazi bütövlüyü, daxili işlərə qarışmama və beynəlxalq mübahisələrin sülh yolu ilə həlli üzərində qurulmuşdur. Üzv dövlətlər ənənəvi olaraq inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadi maraqlarının müdafiəsi, müstəmləkəçiliyin bütün formalarının pislənməsi və çoxtərəfli diplomatiyanın gücləndirilməsi kimi ortaq mövqeləri təmsil etmişlər.
Soyuq müharibədən sonrakı əhəmiyyəti
SSRİ-nin dağılmasından sonra Qoşulmama Hərəkatının orijinal missiyası — iki supergüc arasında balanslaşdırma — öz aktuallığını qismən itirsə də, təşkilat qlobal cənub ölkələrinin kollektiv səsini təmsil edən platforma kimi fəaliyyətini davam etdirir. Müasir dövrdə hərəkat qlobal ədalətsizliklərə, iqtisadi bərabərsizliyə və Qərb dominantlı beynəlxalq qurumların islahatına dair müzakirələrdə iştirak edir.
Azərbaycanın rolu
Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatının fəal üzvüdür və 2019-2023-cü illər arasında təşkilatın sədrliyini icra etmişdir. Bu dövrdə Bakı hərəkatın gündəminə ərazi bütövlüyü prinsipinin müdafiəsi, o cümlədən Azərbaycanın Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı mövqeyinin dəstəklənməsi kimi məsələləri gətirmişdir. Bakı Təşəbbüs Qrupu kimi təşəbbüslər də Azərbaycanın hərəkat çərçivəsindəki dekolonizasiya gündəminin davamı kimi qiymətləndirilir.