Xaçmaz: Azərbaycanın şimal bağçılıq rayonu

Xaçmaz — Azərbaycanın şimal-şərq hissəsində, Böyük Qafqaz dağları ilə Xəzər dənizi arasındakı dar keçiddə yerləşən rayondur. Rayon şimaldan Rusiya Federasiyası, qərbdən Qusar və Quba, cənubdan Şabran rayonları, şərqdən isə Xəzər dənizi ilə həmsərhəddir — dəniz sərhədi yetmiş, Rusiya ilə sərhəd isə on dörd kilometr təşkil edir.

Tarixi kökləri

Xaçmaz ərazisi qədim Albaniya dövlətinin tərkibində olmuş, tarixi Müşkür mahalı adı ilə tanınmışdır — bu ərazi eramızdan əvvəl I əsrdə Böyük Hun imperiyasının dağılmasından sonra köçəri tayfaların, o cümlədən döyüşkən massagetlərin məskunlaşdığı diyar olmuşdur. Böyük İpək Yolunun işlək qollarından biri məhz bu ərazidən keçmişdir. Xaçmaz adının bu ərazidə yaşamış xaçmataka (xeçmatek) qəbiləsinin adından yarandığı ehtimal edilir.

İnzibati tarixi

Xaçmaz rayonu 1930-cu ildə yaradılmış, 1936-1937-ci illərdə şəhər tipli qəsəbə statusunu almışdır. 1963-cü ildə rayon ləğv edilərək ərazisi Quba və Qusar rayonlarına verilmiş, 1995-ci ildə isə yenidən bərpa olunmuşdur.

Coğrafiyası və iqlimi

Rayonun ərazisi min altmış üç kvadratkilometr olub, yayı quraq və mülayim-isti, qışı isə mülayim-soyuq keçir — illik yağıntı üç yüz-dörd yüz millimetr arasındadır. Bol sulu çayları, münbit torpağı və meyvəli meşələri ərazinin qədim zamanlardan məskunlaşmasına şərait yaratmışdır.

Nabran istirahət zonası

Azərbaycanda çox populyar olan Nabran istirahət zonası Xaçmaz rayonunun ərazisindədir — bu, rayonu ölkənin ən çox ziyarət edilən yay istirahət mərkəzlərindən birinə çevirmişdir.

Tarixi memarlıq irsi

Rayonda qədim qala-şəhər Xudat, XX əsrin əvvəlində tikilmiş dəmir yolu stansiyası və su qülləsi, eləcə də Hacı Zeynalabdin Tağıyevin vəsaiti ilə 1900-1913-cü illərdə inşa edilmiş Şollar su anbarı və su kəməri qorunub saxlanılır — bu tikililər bu gün də texniki cəhətdən işlək vəziyyətdədir.

Əhali strukturu və iqtisadiyyat

Rayonda iyirmi iki millət və xalqın nümayəndəsi birgə yaşayır. Xaçmaz Azərbaycanın ən böyük kənd təsərrüfatı rayonlarından biri olub, ənənəvi olaraq bağçılıq, üzümçülük və heyvandarlığa əsaslanır.