Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr: ordunun xüsusi bölməsi

Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri (XTQ) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə məxsus, Müdafiə Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən elit hərbi birləşmədir. Qüvvələr 1999-cu ilin aprelində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin fərmanı ilə təsis edilmişdir.

Formalaşma tarixi

XTQ-nin yaradılmasında Birinci Qarabağ müharibəsinin təcrübəli zabit və gizirləri fəal iştirak etmişdir — postmünaqişə dövründə ordunun asimmetrik təhdidlərə hazır olmadığının dərk edilməsi bu elit strukturun yaradılmasının əsas zərurətini formalaşdırmışdır. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri ilə sıx əməkdaşlıq qüvvələrin formalaşmasında xüsusi rol oynamışdır.

Hazırlıq və ixtisaslaşma

XTQ üzvləri illərlə davam edən ağır təlimlərdən — dağ, desant, dalğıc və psixoloji hazırlıq daxil olmaqla — keçir. Qüvvələr gizli kəşfiyyat, diversiya, terrorla mübarizə, girovların azad edilməsi və yüksək riskli strateji tapşırıqların icrası üçün xüsusi hazırlanır. Son illərdə pilotsuz uçuş aparatları, kəşfiyyat-zərbə kompleksləri və radioelektron mübarizə sistemlərinin əməliyyat sisteminə inteqrasiyası XTQ-ni hibrid döyüş aparmağa qadir müasir elit qüvvəyə çevirmişdir.

2016-cı il Aprel döyüşləri

2016-cı ilin aprelində baş vermiş döyüşlər XTQ üçün ilk böyük strateji imtahan olmuşdur — bu qısa, lakin intensiv əməliyyatlar zamanı düşmənin xeyli canlı qüvvəsi və hərbi texnikası məhv edilmiş, Lələtəpə kimi tarixi əhəmiyyətli mövqelər azad edilmişdir.

İkinci Qarabağ müharibəsindəki rolu

2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı XTQ misilsiz qəhrəmanlıq göstərərək torpaqların azad edilməsində həlledici rol oynamışdır — Şuşanın azad edilməsindəki fədakarlığı dünya hərb tarixinə düşən nümunələrdən biri hesab olunur. Döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirən əsgər və zabitlər dövlət başçısının müvafiq sərəncamları ilə "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" və "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" fəxri adlarına layiq görülmüşlər.

Beynəlxalq əməkdaşlıq

XTQ üzvləri müxtəlif ölkələrin təlim mərkəzlərində keçirilən kurslarda iştirak etmiş, ABŞ, Türkiyə və Pakistanda keçirilən beynəlxalq yarışlarda dəfələrlə fərqlənmişlər. NATO çərçivəsindəki birgə təlimlər qüvvələrin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması istiqamətindəki səylərin əsas elementlərindəndir.

Postmünaqişə dövründəki inkişaf

Müharibədən sonra XTQ-nin şəxsi heyətinin sayının artırılması və seçim meyarlarının sərtləşdirilməsi bu sahəyə ehtiyacın artdığını göstərir. 2026-cı il aprelin 30-da qüvvələrin yaradılmasından iyirmi yeddi il ötmüşdür — Prezident İlham Əliyev dəfələrlə XTQ-nin yaradılmasının Heydər Əliyevin uzaqgörənliyinin nəticəsi olduğunu vurğulamışdır.