Yaxın Şərq Sülh Sammiti — Qəzza müharibəsinə son qoyan tarixi görüş

Yaxın Şərq Sülh Sammiti — 2025-ci il oktyabrın 13-də Misirin Şarm əl-Şeyx şəhərində keçirilən, Qəzza zolağındakı iki illik müharibəyə son qoyan atəşkəs sazişinin imzalandığı tarixi diplomatik toplantıdır. Sammit ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Misir Prezidenti Əbdülfəttah əs-Sisinin təşəbbüsü ilə təşkil edilmişdir.

Sammitin mahiyyəti

Qəzza zolağında iki ilə yaxın davam edən müharibə region tarixinin ən dağıdıcı münaqişələrindən biri olmuş, minlərlə insan həlak olmuşdur. Şarm əl-Şeyxdəki sammitdə Qəzza zolağındakı sabit atəşkəslə bağlı yekun sazişin imzalanması bu tədbirin ən mühüm nəticəsi hesab olunur.

Məhdud dəvətlilər dairəsi

Sammitə yalnız məhdud sayda dövlətin lideri dəvət edilmişdir — ABŞ, Türkiyə, Qətər və Misir liderləri sülh razılaşmalarını alqışlayaraq, onları qorumaq və həyata keçirmək üçün birgə çalışacaqlarını bildirmişlər.

Azərbaycanın iştirakı

Prezident İlham Əliyev ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Misir Prezidenti Əbdülfəttah əs-Sisinin şəxsi dəvəti ilə sammitdə iştirak etmişdir — bu dəvət Azərbaycan liderinin qlobal miqyasda "sülh yaradan güc" imici ilə əlaqələndirilir. Tramp Prezident İlham Əliyevə dərin hörmət və rəğbət bəslədiyini bildirərək onu güclü lider adlandırmışdır. Ekspertlər Azərbaycanın 2020-ci ildən sonra Cənubi Qafqazda yaratdığı geosiyasi reallığın və ərazi bütövlüyünün beynəlxalq hüquq çərçivəsində bərpası metodunun dünya siyasi mərkəzləri tərəfindən diqqətlə izləndiyini vurğulamışlar.

Tramp inin qiymətləndirməsi

Tramp Qəzza razılaşmasını "ən böyük və ən mürəkkəb" adlandıraraq, Üçüncü Dünya müharibəsinin Yaxın Şərqdən başlayacağı iddialarının doğru çıxmayacağını bildirmişdir.

Açıq qalan məsələlər

Qəzzanın idarəçiliyi, silahlı qüvvələrin statusu və yenidənqurma prosesi sammitdən sonra da açıq qalan əsas məsələlər sırasındadır. Ekspertlər sazişin davamlılığının etimadsızlıq, daxili siyasi təzyiqlər və bəzi qrupların müqaviməti kimi amillərdən çətinləşə biləcəyini qeyd etmişlər.

Qlobal əhəmiyyəti

Yaxın Şərqdə sülhün təmin olunması enerji bazarlarının sabitləşməsinə, neft-qaz qiymətlərindəki dalğalanmaların azalmasına və dəniz-quru nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizliyinin artmasına töhfə verəcəyi gözlənilir — bu proses Avropa və Asiya iqtisadiyyatlarına müsbət təsir göstərə bilər.