Zaporojye: Ukraynanın cənub-şərq şəhəri

Zaporojye — Ukraynanın cənub-şərqində yerləşən, ölkənin eyni adlı vilayətinin mərkəzi olan şəhər və regiondur. Ərazidə yerləşən Zaporojye Atom Elektrik Stansiyası Avropanın ən böyük nüvə enerji obyekti olub, 2022-ci ildən bəri Rusiya işğalı altında qalmaqla dünyanın diqqətlə izlədiyi nüvə təhlükəsizliyi böhranının mərkəzinə çevrilmişdir.

İşğal və hərbi zonaya çevrilmə

Rusiya qoşunları müharibənin ilk mərhələsində Zaporojye AES-i işçiləri ilə birlikdə ələ keçirmişdir — stansiya hələ də işğal altında qalır və faktiki olaraq müharibə zonasına çevrilmişdir, ərazidə silah və hərbi avadanlıq yerləşdirilmişdir. 2022-ci ilin noyabrında Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) stansiyada "güclü partlayışlar" qeydə aldığını bildirmiş, tərəflər ziyana görə bir-birini ittiham etmişlər.

2026-cı il avqust enerji böhranı

2026-cı ilin avqustunda Zaporojye AES bir həftədən artıq müddətdir xarici elektrik enerjisindən məhrumdur — stansiyanın əsas nüvə təhlükəsizliyi sistemləri fövqəladə dizel generatorları hesabına işləyir. BAEA-nın baş direktoru Rafael Qrossi altı fəaliyyətsiz reaktorun soyudulması üçün zəruri olan stansiyada cəmi on günlük dizel yanacağı ehtiyatının qaldığını bildirmişdir — stansiyaya altı aydır ki, kənar mənbədən tədarük olmamışdır, baxmayaraq ki, son günlərdə əlavə yanacaq çatdırılmışdır.

Qrossi-Zelenski görüşləri

2026-cı ilin aprelində Qrossi Kiyevdə Zelenski ilə görüşərək Zaporojye AES-dəki vəziyyəti, eləcə də Xmelnitski AES-də yeni enerji bloklarının bərpası və Çernobılda təhlükəsiz örtüyün təmiri məsələlərini müzakirə etmişdir — bu görüş Enerqodardakı stansiyanın azad edilməsi mövzusuna həsr edilmişdir.

Sülh danışıqlarındakı yeri

Zaporojye nüvə reaktorunun müharibədən sonrakı tənzimlənməsi və nəzarəti Rusiya-Ukrayna sülh danışıqlarının ən çətin həll olunan məsələlərindən biridir — bu, ərazi məsələsi ilə yanaşı danışıqların dalana dirənməsinə səbəb olan əsas amillərdən biri hesab edilir. ABŞ-Ukrayna-Rusiya danışıqlarında stansiya ətrafındakı vəziyyət mütəmadi müzakirə mövzusu olaraq qalır.

Beynəlxalq təhlükəsizlik xəbərdarlıqları

Beynəlxalq nüvə təhlükəsizliyi ekspertləri fəaliyyətdə olan mülki nüvə obyektlərinin müharibə zonasında qalmasının presedentsiz risk yaratdığını vurğulayırlar — bu, Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsinin mülki nüvə elektrik stansiyalarına hücumları qanuniləşdirdiyi barədə narahatlıqları gücləndirmişdir.