Saat icad edilməzdən əvvəl insanlar zamanı necə ölçürdü?

Bu gün saata və ya telefona baxaraq vaxtı öyrənmək həyatımızın adi hissəsinə çevrilib. Lakin bəşər tarixinin böyük bir hissəsində dəqiq vaxtı müəyyənləşdirmək heç də asan olmayıb. Saatların ixtirasından əvvəl insanlar zamanı ölçmək üçün Günəşdən, sudan, yanan mumdan, tütsüdən, hətta qoxulardan istifadə ediblər.

Məsələn Qədim Misirdə eramızdan əvvəl təxminən 1350-ci illərə aid su saatları mövcud idi. Sistem olduqca sadə idi. Üzərində ölçü xətləri olan qabın dibində kiçik dəlik yerləşirdi. Su həmin dəlikdən tədricən axır, qabdakı suyun səviyyəsi aşağı düşdükcə keçən vaxt müəyyən edilirdi. Lakin burada bir problem yaranırdı: qabdakı su azaldıqca təzyiq də aşağı düşür və suyun axma sürəti yavaşlayırdı. Misirlilər qabın daxili səthini xüsusi maili formada hazırlayaraq bu problemi qismən həll etdilər. İlk su saatları əsasən qısa zaman intervallarını ölçmək üçün istifadə olunurdu. Sonrakı əsrlərdə isə bu texnologiya daha da təkmilləşdirildi.

Çin və Yaponiyada isə insanlar vaxtı öyrənmək üçün fərqli üsullardan – məsələn qoxudan və tüstüdən istifadə edirdilər. Toz halında olan tüstü müəyyən trayektoriya boyunca yerləşdirilir və yandırılırdı. Tüstünün üzərinə müxtəlif bitki və ətirli maddələrdən hazırlanmış xüsusi qoxu elementləri yerləşdirilirdi. Alov həmin hissəyə çatanda otaqda qoxu dəyişirdi. Beləliklə, insanlar tüstünün hansı mərhələyə çatdığını qoxudan anlayaraq müəyyən vaxtın keçdiyini bilirdilər.

Bəzi tüstü saatları daha da maraqlı xüsusiyyətə malik idi. Tütsü xətti boyunca kiçik metal kürəciklər yerləşdirilirdi. Tüstü yandıqca müəyyən nöqtələrdə iplər yanır və metal kürəciklər aşağıdakı qaba düşərək səs çıxarırdı. Beləliklə, vaxt artıq yalnız görünən deyil, qoxusu hiss edilən və eşidilən bir anlayışa çevrilirdi.

Bu gün isə vaxtı öyrənmək üçün sadəcə telefonun ekranına baxmaq kifayətdir. Əlbəttə, müasir ofis həyatında vaxtı qoxu ilə müəyyən etməyin ən yaxın nümunəsi həmkarınızın na