Yer üzünün ən quraq səhrası ilə bağlı yeni faktlar üzə çıxdı

Uzun müddət belə hesab olunurdu ki, Çilinin şimalında yerləşən Atakama indiki ultraquraq iqlimini təxminən 23 milyon il əvvəl qazanıb.

Bu fikir iki əsas geoloji hadisə ilə əlaqələndirilirdi: And dağlarının yüksəlməsi və Sakit okeanda Humboldt soyuq axınının formalaşması. Lakin son tədqiqatlar bu nəzəriyyəni alt-üst edib.

Alimlər səhranın mərkəzi hissəsindəki kvars çınqıllarını araşdırıblar. Bu daşlar kosmik şüaların təsiri ilə yaranan nadir neon-21 izotopunu saxlayır. Süxur nə qədər uzun müddət səthdə yağış, eroziya və ya sürüşmələr olmadan qalırsa, bir o qədər çox neon toplanır. Bir çınqılın yaşı təxminən 62 milyon il müəyyən edilib ki, bu da dinozavrların yox olmasından sonrakı dövrə təsadüf edir.

Tədqiqatçılar həmçinin çınqılların And dağlarının yüksək ərazilərindən gətirilməsi ehtimalını da istisna ediblər. Geoloji hesablamalar göstərib ki, bu süxurlar milyon illər boyu səhranın daxilində qalıb.

Alimlər ehtimal edirlər ki, quraqlığın əsas səbəbi yerli geoloji proseslər deyil, qlobal iqlim dəyişikliyi olub. Təxminən 50 milyon il əvvəl Yer kürəsi tədricən soyumağa başlayıb və bu, yağıntıların paylanmasını dəyişərək quraq zonaların genişlənməsinə gətirib çıxarıb.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, And dağlarının yüksəlməsi və Humboldt axını artıq mövcud olan quraqlığı gücləndirib, lakin onun əsas səbəbi olmayıb. Bu kəşf Yer kürəsində səhraların yaranma mexanizmləri ilə bağlı elmi anlayışları dəyişə bilər.