20 Yanvar faciəsi: Azərbaycanın qəhrəmanlıq və hüzn salnaməsi

1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə sovet ordusunun Bakı şəhərinə və Azərbaycanın bir sıra digər bölgələrinə etdiyi qanlı hərbi müdaxilə tarixə "20 Yanvar faciəsi" və ya "Qanlı Yanvar" kimi daxil olmuşdur. Bu hadisə təkcə sülhməramlı əhaliyə qarşı törədilmiş kütləvi cinayət deyil, eyni zamanda Azərbaycan xalqının milli azadlıq hərəkatının ən mühüm dönüş nöqtələrindən biridir. Silahsız insanlara qarşı həyata keçirilən qəddar cəza tədbiri xalqın mübarizə əzmini qıra bilmədi, əksinə, cəmiyyətin sovet imperiyasına olan inamını tamamilə məhv edərək müstəqillik prosesini geri dönməz məcraya yönəltdi.

Hadisənin xronologiyası və hərbi müdaxilə

Yanvarın 19-da axşam saatlarında ölkə televiziyasının enerji blokunun partladılması ilə əhalinin informasiya almaq hüququ qəsdən məhdudlaşdırıldı. Gecəyarısı ağır hərbi texnika və xüsusi təyinatlı qoşunlar müxtəlif istiqamətlərdən Bakıya daxil olaraq dinc nümayişçilərə, küçədəki sadə vətəndaşlara, hətta təcili tibbi yardım maşınlarına atəş açdılar. Rəsmi məlumatlara görə, bu hərbi təcavüz nəticəsində 147 nəfər həlak oldu, 744 nəfər yaralandı və yüzlərlə insan qanunsuz olaraq həbs edildi. Həyatını itirənlər arasında qadınlar, uşaqlar, qocalar və müxtəlif millətlərin nümayəndələri var idi. Hücumun əsas məqsədi Azərbaycanda geniş vüsət almış milli-demokratik hərəkatı boğmaq və sovet rejiminin bütövlüyünü qorumaq cəhdi idi.

Siyasi nəticələr və milli oyanış

Qanlı qırğından dərhal sonra, yanvarın 21-də Heydər Əliyev Azərbaycanın Moskvadakı Daimi Nümayəndəliyinə gələrək sovet rəhbərliyinin həyata keçirdiyi bu hərbi cinayəti kəskin şəkildə pisləyən tarixi bəyanatla çıxış etdi. Bu addım informasiya blokadasının yarılmasında və həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında həlledici rol oynadı. 20 Yanvar hadisələri Azərbaycan cəmiyyətindəki qorxu xofunu tamamilə darmadağın etdi və xalqın suverenlik tələblərini kütləvi şəkildə legitimləşdirdi. Məhz bu faciədən sonra Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası prosesi siyasi və mənəvi baxımdan qaçılmaz tarixi zərurətə çevrildi.

Tarixi yaddaş və Şəhidlər Xiyabanı

Bu gün 20 Yanvar tarixi Azərbaycanda Ümumxalq Hüzn Günü kimi qeyd olunur. Müstəqillik uğrunda canından keçən vətən övladlarının dəfn edildiyi Şəhidlər Xiyabanı xalqın ən müqəddəs ziyarətgahına və milli qürur rəmzinə çevrilmişdir. Hər il bu tarixdə yüz minlərlə insan şəhidlərin xatirəsini anmaq üçün buraya axışır, ölkə ərazisində və xaricdəki nümayəndəliklərdə dövlət bayraqları endirilir. 20 Yanvar qurbanlarının xatirəsi sadəcə hüznlə deyil, həm də müstəqil dövlətçiliyin təməlini qoyan şanlı bir qəhrəmanlıq dərsi kimi yad edilir.