Abşeron: Xəzər sahilindəki yarımada və rayon

Abşeron rayonu — Azərbaycan Respublikasının Bakı və Sumqayıt şəhərləri arasında yerləşən, ölkənin ən iri sənaye və kənd təsərrüfatı rayonlarından biridir. Rayon 1963-cü il yanvarın 4-də təşkil edilmiş, ilkin olaraq hər iki şəhərin kolxoz-sovxoz təsərrüfatlarına və aqrar sahəyə yüksək ixtisaslı rəhbərlik təmin etmək məqsədini daşımışdır.

Tarixi kökləri

Rayon ərazisindəki qəsəbə və kəndlərdə hələ XIV-XVII əsrlərə aid tarixi abidələr, məscid, ovdan və karxanalar qorunub saxlanılır. Hökməli qəsəbəsi atəşpərəstlik dövründən mövcud olmuş, "Gökan" adı ilə tanınmış, VII əsrdə ərəb işğalından sonra "Əlinin hökmü ilə islamı qəbul edən yer" mənasında Hökməli adlandırılmışdır. Fatmayı kəndinin adı isə "mehi fəth edən yer" mənasından qaynaqlanır.

Neft bumu dövrü irsi

XX əsrin əvvəlində böyük neft sənayesinin və neftayırma zavodlarının inşası yerli kapitalın böyüməsinə səbəb olmuş, Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Ağa Musa Nağıyev, Şəmsi Əsədullayev, Ağa Murtuza Muxtarov kimi tanınmış Bakı milyonçularının meydana çıxmasına şərait yaratmışdır — bu proses Azərbaycanın milli tarixində dərin iz qoymuşdur.

İnzibati struktur

Rayon on beş inzibati ərazi dairəsindən — Xırdalan şəhəri, Saray, Mehdiabad, Ceyranbatan, Qobu, Güzdək, Hökməli, Digah, Aşağı Güzdək qəsəbələri, eləcə də Məmmədli, Novxanı, Masazır, Fatmayı, Görədil və Pirəkəşkül-Qobustan kəndlərindən — ibarətdir. Xırdalan əhalisinin sayına görə rayonun ən böyük yaşayış məntəqəsi və inzibati mərkəzidir.

Əhali strukturu

2023-cü il məlumatına görə rayonun əhalisi dörd yüz doxsan bir min üç yüz on altı nəfərdir. Rayon ərazisində Ermənistandan etnik təmizləmə nəticəsində qovulmuş üç min üç yüz iyirmi yeddi qaçqın və işğal olunmuş rayonlardan olan on altı min səkkiz yüz yetmiş iki məcburi köçkün müvəqqəti məskunlaşmışdır.

Tarixi abidələri

Xırdalanda Məşədi İmambaxış hamamı və 1904-cü ilə aid Hacı Həsən ovdanı, Novxanıda XVII əsrə aid Şah Sultan Hüseyn məscidi, Masazırda XV əsrə aid "Xan bağı" türbəsi, Məmmədlidə "Yanardağ" və Ağ məscid, Qobuda isə yeddi yüz illik tarixi abidələr qorunub saxlanılır.

Abşeron bu gün

Rayonun məşğul əhalisinin əsas hissəsi heyvandarlıqla, eləcə də Bakı və Sumqayıt şəhərlərində fəaliyyət göstərən istehsal müəssisələrində çalışır. Rayon iyirmi ikidən artıq millət və xalqın nümayəndəsini birləşdirən çoxmillətli məkan kimi ölkənin sənaye-aqrar strukturunun mühüm hissəsini təşkil edir.