Aktau — Xəzərin uran şəhəri, faciəli qəza məkanı

Aktau — Qazaxıstanın cənub-qərbində, Xəzər dənizinin şərq sahilində, Manqışlaq yarımadasında yerləşən, Mangistau vilayətinin inzibati mərkəzi olan liman şəhəridir. Şəhərin adı "ağ təpələr" mənasını daşıyır — bu ad Manqışlaq və Buzaçı yarımadalarını ayıran təpələrdən götürülmüşdür.

Tarixi kökləri

Aktau ərazisi 1950-ci illərin sonlarına qədər məskunlaşmamış qalmışdır — sovet geoloqları bu ərazidə uran ehtiyatları axtarışına başlamış, kəşfiyyat uğurlu olduqdan sonra burada daimi şəhər salınmasına qərar verilmişdir. İlkin yaşayış məntəqəsi "Melovoye", sonra isə "Gurev-20" adlandırılmışdır. 1960-cı illərin əvvəlində şəhər yenidən açılaraq qısa müddət "Aktau" adlanmış, 1964-cü ildə isə sürgün edilmiş ukraynalı şair Taras Şevçenkonun şərəfinə "Şevçenko" adını almışdır. Qazaxıstanın 1991-ci ildə müstəqillik qazanmasından sonra şəhərin tarixi "Aktau" adı bərpa edilmişdir — hava limanının beynəlxalq kodu (SCO) isə hələ də əvvəlki adın izini daşıyır.

Müasir şəhər strukturu

Aktau şəhərsalma tarixində unikal nümunə hesab olunur — sərt iqlim şəraitinə baxmayaraq sakinlər üçün maksimum rahatlıq təmin edilmişdir. Yaşayış zonası sənaye zonasından meşə-qoruyucu zolaqla ayrılmışdır, şəhər sahil boyunca inşa edilmişdir.

Azərbaycanla əlaqələri

Azərbaycan Respublikasının Aktau şəhərindəki Baş Konsulluğu 2008-ci il sentyabrın 6-dan fəaliyyət göstərir. Şəhərdəki Ş.Y.Yesenov adına Xəzər Dövlət Texnologiya və Mühəndislik Universitetində Azərbaycan Respublikasının tarixi və mədəniyyətinin tədqiqatı Mərkəzi fəaliyyət göstərir — bu, iki ölkə arasındakı humanitar əməkdaşlığın institusional nümunələrindən biridir.

2024-cü il AZAL faciəsi

2024-cü il dekabrın 25-də Bakı-Qroznı reysini yerinə yetirən Azərbaycan Hava Yollarına məxsus təyyarə Aktau şəhəri yaxınlığında qəza enişi etmiş, otuz səkkiz nəfər həlak olmuşdur. Bu faciə Aktaunu beynəlxalq mediada geniş yayılan tarixi hadisələrdən birinin məkanına çevirmişdir — hadisədən bir il sonra Astana sakinləri Azərbaycan səfirliyi qarşısına gül qoyaraq qurbanları anmışlar.