Arazdəyən kəndi: Araz sahilindəki yaşayış məntəqəsi

Arazdəyən — 1968-ci ildən "Yerasx" adı ilə tanınan, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi isə Ermənistanın Vedi (Ararat) rayonunda yerləşən kənddir. Kənd rayon mərkəzindən iyirmi səkkiz kilometr məsafədə, Araz çayının sahilində yerləşir.

Adının etimologiyası

"Arazdəyən" toponimi "Araz" və "dəyən" (döyən) feli sifətinin birləşməsindən yaranmış, hidrotoponim xarakterli, quruluşca mürəkkəb toponimdir — kəndin Araz çayına yaxınlığı bu adın yaranmasının əsas səbəbi olmuşdur. Toponim Qafqazın beş verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Adın dəyişdirilməsi

Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 1968-ci il iyulun 3-də qəbul etdiyi fərmanla kəndin adı dəyişdirilərək "Yerasx" qoyulmuşdur — bu, sovet dövründə Ermənistandakı türk-müsəlman mənşəli toponimlərin sistemli şəkildə dəyişdirilməsi siyasətinin bir hissəsi olmuşdur.

Etnik tərkib

Ermənilər Arazdəyənə 1897-ci ildə köçürülmüşdür — bundan sonra kənddə ermənilərlə yanaşı azərbaycanlılar da yaşamışdır. Bu qarışıq etnik tərkib bölgənin XX əsrədək davam edən demoqrafik xüsusiyyətlərindən birini təşkil edirdi.

Nəqliyyat infrastrukturundakı yeri

Kənd Arazdəyən-Culfa-Ordubad-Mehri-Horadiz dəmir yolu marşrutu üzərində yerləşir — bu, kəndi tarixən regionun mühüm tranzit nöqtələrindən birinə çevirmişdir. Xatirələrə görə, bir zamanlar Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalına gedən ərzaq, yanacaq və tikinti materialları Şərur rayon mərkəzindən Arazdəyəndəki bazaya, oradan isə Sədərəkin Qaraburun ərazisi vasitəsilə ötürülürdü.

Qərbi Azərbaycan kontekstindəki yeri

Arazdəyən Azərbaycanın "Qərbi Azərbaycan Xronikası" araşdırma layihəsi çərçivəsində tədqiq edilən tarixi yaşayış məntəqələrindən biridir — bu layihə ərazinin əvvəlki dövrlərdəki azərbaycanlı əhalisinin mövcudluğunu sənədləşdirməyə yönəlmişdir.