Dövlət Neft Fondu — Azərbaycanın milli sərvət fondu

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fondu (SOFAZ) — 1999-cu il dekabrın 29-da təsis edilmiş suveren sərvət fondudur. Fondun demək olar bütün gəlirləri Azərbaycanın neft-qaz ixracatından formalaşır. Fondun missiyası tükənən təbii sərvətlərdən əldə olunan gəlirlərin toplanması, səmərəli idarə edilməsi və Azərbaycan xalqının bugünkü və gələcək nəsillərinin daimi gəlir mənbəyinə çevrilməsidir. Qərargahı Bakı şəhərinin Nizami rayonunda, "SOFAZ Tower" binasında yerləşir.

Rəhbərlik tarixi

Fondun icraçı direktoru vəzifəsini 2006-2019-cu illər arasında Şahmar Mövsümov icra etmişdir. 2019-cu il noyabrın 29-da onun yerinə İsrafil Məmmədov təyin edilmiş, o, bu vəzifəni bu günə qədər davam etdirir. Fondun Müşahidə Şurasının tərkibi Prezidentin sərəncamı ilə mütəmadi yenilənir.

2022-ci il investisiya nəticələri

2022-ci ilin sonuna SOFAZ-ın aktivləri 49 milyard dollara çatmışdır — bu, ilin əvvəlindəki 45 milyard dollarlıq göstəricidən dörd milyard dollar artım deməkdir. Portfelin valyuta strukturunda ABŞ dolları 68,6 faiz (o cümlədən 5,4 milyard dollar dəyərində qızıl — 12,1 faiz), avro 20,4 faiz, türk lirəsi isə 5,2 faiz təşkil etmişdir.

2025-2026-cı illərdəki artım dinamikası

SOFAZ-ın aktivləri 2025-ci ilin əvvəlindəki 60,0 milyard dollardan ilin sonunda 73,54 milyard dollara yüksəlmişdir. 2026-cı ilin ilk rübündə isə fondun aktivləri 73,5 milyard dollar səviyyəsində qalmışdır — bu, Mərkəzi Bankın 11,66 milyard dollarlıq rəsmi ehtiyatları ilə birlikdə ölkənin ümumi strateji valyuta ehtiyatlarının 85,15 milyard dollara (bir il əvvələ nisbətən 15,9 faiz artım) çatmasını təmin etmişdir. Bu artım neft-qaz sektorundakı zəifləmə və SOFAZ-ın birbaşa neft-qaz gəlirlərinin azalması fonunda baş vermişdir — bu, Beynəlxalq Valyuta Fondunun qiymətləndirməsinə görə, investisiya gəlirləri və valyuta məzənnəsi dəyişikliklərinin əsas hərəkətverici qüvvə olmasından qaynaqlanır.

Şəffaflıq üzrə beynəlxalq tənqidlər

Fond BMT-nin Dövlət Xidmətləri Mükafatı və EITI (Hasilat Sənayesində Şəffaflıq Təşəbbüsü) mükafatına layiq görülsə də, bəzi beynəlxalq mənbələr fondun fəaliyyətindəki şəffaflığın çatışmazlığını və siyasi elitanın zənginləşdirilməsinə xidmət etdiyini iddia edərək tənqid etmişlər — bu, fondun beynəlxalq qiymətləndirilməsindəki mübahisəli aspektlərdən biri olaraq qalır.

Şəffaflıq siyasəti

SOFAZ gəlirləri, xərcləri və investisiya fəaliyyəti barədə məlumat və mətbuat bəyanatlarını, rüblük və illik hesabatlarını Azərbaycan və ingilis dillərində mütəmadi olaraq yerli mətbuatda dərc edir və rəsmi veb-saytında (oilfund.az) yerləşdirir — bu, neft gəlirlərindən istifadədə şəffaflığın təşviqi məqsədini daşıyır.