Azəri-Çıraq-Günəşli: Xəzərin əsas neft yataqları bloku

Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG) — Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda, Bakıdan təxminən 120 kilometr şərqdə yerləşən, ölkənin ən iri neft yatağıdır. Yataq Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti (ABƏŞ) adından "bp" şirkəti tərəfindən işlənir.

"Əsrin müqaviləsi"

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin səyləri nəticəsində 1994-cü il sentyabrın 20-də Bakıda Azərbaycan və yeddi ölkəni (ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Türkiyə, Norveç, Səudiyyə Ərəbistanı) təmsil edən on bir beynəlxalq neft şirkəti arasında imzalanan "Azəri", "Çıraq" yataqlarının və "Günəşli" yatağının dərinsulu hissəsinin birgə işlənməsinə dair Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişi tarixə "Əsrin müqaviləsi" adı ilə daxil olmuşdur.

Hasilat tarixçəsi və struktur

AÇG-də ilk neft 1997-ci ilin noyabrında "Çıraq" platformasından əldə edilmişdir. Yataq Fasilə və Balaxanı lay dəstlərindən ibarətdir, hazırda Çıraq, Mərkəzi Azəri, Qərbi Azəri, Şərqi Azəri, Dərinsulu Günəşli, Qərbi Çıraq və ACE olmaqla yeddi platformada hasilat aparılır. İstismara verildiyi vaxtdan bu günə qədər yataqdan dörd milyard bareldən çox neft hasil edilmişdir.

Tərəfdaş strukturu

Layihədə pay bölgüsü belədir: bp (operator, 30,37 faiz), SOCAR (35,30 faiz), MOL (9,57 faiz), INPEX (9,31 faiz), ExxonMobil (6,79 faiz), TPAO (5,73 faiz), ONGC Videsh (2,92 faiz).

2026-cı il hasilat göstəriciləri

2026-cı ilin ilk yarısında AÇG-də gündəlik orta neft hasilatı 323 min barel təşkil etmiş, bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,2 faiz azalma göstərmişdir. Bu dövrdə ümumilikdə təxminən 59 milyon barel (səkkiz milyon ton) neft hasil edilmişdir. Əməliyyat məsrəfləri 268 milyon dollar, əsaslı məsrəflər isə 733 milyon dollar olmuşdur.

Sərbəst təbii qazın hasilatına başlanılması

2026-cı ildə bp AÇG tərəfdaşları adından yataqda sərbəst təbii qaz (STQ) hasilatının başladığını elan etmişdir — geoloqların qiymətləndirməsinə görə, "Günəşli" yatağında dörd-altı trilyon kubfut qaz ehtiyatının olması ehtimal edilir. İlk yarıda on iki quyu (yeddi neft, üç su injektoru, iki qaz injektoru) qazılıb tamamlanmışdır.

Nəqliyyat infrastrukturundakı dəyişiklik

2026-cı il iyulun 1-dən Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) ixrac neft boru kəmərinin operatorluğu "bp"dən SOCAR-a məxsus "SOCAR Midstream Operations" MMC-yə keçmişdir — bu, Azərbaycanın milli enerji infrastrukturuna nəzarətini artırma strategiyasının mühüm addımıdır.