Birləşmiş Millətlər Təşkilatı: beynəlxalq sülh və əməkdaşlıq

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — İkinci Dünya Müharibəsinin dağıntılarından sonra, 1945-ci ildə əlli bir dövlət tərəfindən əsası qoyulmuş, dünyanın ən böyük beynəlxalq təşkilatıdır. Onun yaradılması məqsədi növbəti qlobal münaqişənin qarşısını almaq, beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirmək və insan hüquqlarını qorumaq idi.

Tarixi və qurulması

BMT Liqa Ellətlərinin — Birinci Dünya Müharibəsindən sonra yaradılmış, lakin İkinci Dünya Müharibəsinin qarşısını ala bilməmiş sələf təşkilatın — uğursuzluğundan çıxarılan dərslər əsasında formalaşmışdır. San-Fransisko konfransında imzalanan BMT Nizamnaməsi təşkilatın hüquqi əsasını təşkil edir. Bu gün BMT-yə dünyanın demək olar ki, bütün suveren dövlətləri — yüz doxsandan çoxu — üzvdür.

Struktur və orqanlar

BMT-nin əsas orqanlarına Baş Assambleya, Təhlükəsizlik Şurası, Baş Katiblik, Beynəlxalq Məhkəmə və İqtisadi-Sosial Şura daxildir. Təhlükəsizlik Şurası ən güclü hüquqi səlahiyyətə malikdir — onun qərarları bütün üzv dövlətlər üçün məcburidir. Beş daimi üzv — ABŞ, Rusiya, Çin, Böyük Britaniya və Fransa — veto hüququna malikdir ki, bu da Şuranın qərar qəbuletmə qabiliyyətini böyük ölçüdə məhdudlaşdırır.

Fəaliyyət istiqamətləri

BMT sülhün qorunmasından əlavə, humanitar yardım, insan hüquqlarının müdafiəsi, davamlı inkişaf məqsədlərinin həyata keçirilməsi və iqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizə kimi geniş sahələrdə fəaliyyət göstərir. UNICEF, ÜST, UNHCR kimi ixtisaslaşmış qurumlar BMT sisteminin bir hissəsi olaraq dünyanın müxtəlif nöqtələrində konkret proqramları həyata keçirir.

Müasir böhran

BMT bu gün ciddi effektivlik böhranı yaşayır. Ukraynadakı müharibə Təhlükəsizlik Şurasının bir daimi üzvün digərinə qarşı təcavüzü qarşısında nə qədər aciz olduğunu üzə çıxarmışdır — Rusiya özünə qarşı hər hansı qətnaməni veto etmək imkanına malikdir. Bu struktur məhdudiyyət Şuranın islahatı barədə onilliklərdir davam edən müzakirələrə yeni təkan vermişdir, lakin daimi üzvlərin razılığı olmadan real dəyişiklik mümkün deyil.