#Cənub Qaz Dəhlizi (CQD)
Cənub Qaz Dəhlizi — Azərbaycan qazının Avropaya çıxış marşrutu
Cənub Qaz Dəhlizi (CQD) — Azərbaycanın Xəzər dənizindəki qaz yataqlarından hasil edilən təbii qazı Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya çatdıran, dünyanın ən mürəkkəb və genişmiqyaslı enerji infrastruktur layihələrindən biridir. Layihə Cənubi Qafqaz Qaz Boru Kəməri (CQBK), Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri (TANAP) və Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) olmaqla üç əsas seqmentdən ibarətdir.
Tarixi başlanğıc
1996-cı ildə Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin "Şahdəniz" yatağı üzrə dünyanın tanınmış neft şirkətləri ilə imzaladığı Saziş ölkə iqtisadiyyatına irihəcmli xarici sərmayə cəlb edilməsinə imkan yaratmışdır. 2006-cı ildə "Şahdəniz"in birinci mərhələsinin istismara verilməsindən sonra qazın Cənubi Qafqaz Qaz Boru Kəməri vasitəsilə Gürcüstan və Türkiyə bazarlarına çıxarılması Azərbaycanı qaz ixracatçısına çevirmişdir.
Rəsmi açılış
2018-ci il mayın 29-da Prezident İlham Əliyev Səngəçal terminalında Cənub Qaz Dəhlizinin rəsmi açılış mərasimində iştirak etmişdir — o, bunu ölkə tarixində "əlamətdar bir gün" adlandırmış, layihənin dörd il əvvəl elə həmin ərazidə təməlinin qoyulduğunu xatırlatmışdır.
İxrac həcminin artımı
Azərbaycan bir il ərzində iyirmi iki milyard kubmetr təbii qaz ixrac etmiş, sonrakı ildə bu rəqəmin iyirmi dörd milyard kubmetrə çatması gözlənilmişdir. Prezident Əliyev CQD-nin eyni zamanda "Şahdəniz" yatağında hasilatın artırılmasına imkan yaratdığını vurğulamışdır.
2022-ci il Aİ ilə genişlənmə memorandumu
2022-ci il iyulun 18-də Bakıda Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Leyen və Prezident İlham Əliyev Enerji sahəsində strateji əməkdaşlığa dair yeni Anlaşma Memorandumu imzalamışlar — sənədə əsasən Azərbaycan 2027-ci ilə qədər Aİ-yə ildə ən azı iyirmi milyard kubmetr qaz tədarük etmək üçün CQD-nin gücünü ikiqat artıracaqdır.
XRG-nin pay əldə etməsi
Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin ADNOC şirkətinin beynəlxalq enerji investisiya qolu olan XRG "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC-də pay əldə olunmasına dair Əsas Şərtlərlə bağlı Razılaşma imzalamışdır — sənədi iqtisadiyyat naziri, SOCAR-ın Müşahidə Şurasının sədri Mikayıl Cabbarov və XRG-nin icraçı sədri Sultan Əl-Cabir imzalamışlar.
2026-cı il elmi qiymətləndirməsi
2026-cı ildə dərc edilən akademik tədqiqatlara görə, Xəzər dənizindəki dəniz yataqları — Şahdəniz, Ümid, Abşeron, Azəri-Çıraq-Günəşli, Xərə-Zirə, Bahar və Bulla-dəniz — CQD-nin genişlənməsi fonunda Azərbaycanın Avropaya qaz ixracını əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq potensialına malikdir, baxmayaraq ki, artan daxili tələbatın ödənilməsi ölkənin enerji təhlükəsizliyi baxımından paralel prioritet olaraq qalır.