Əli Xamenei: İranın Ali Rəhbəri

Əli Hüseyn Xamenei 1939-cu il iyulun 17-də İranın şiə islamındakı ikinci ən müqəddəs şəhəri sayılan Məşhəddə anadan olub. Onun bioqrafiyası 1979-cu il İslam İnqilabı və sonrakı İslam Respublikası İranın dövlətçilik formasının qurulması ilə qırılmaz şəkildə bağlıdır.

Hakimiyyətə gedən yol

Xamenei İslam Respublikasının banisi Ayətullah Xomeyninin ən yaxın silahdaşlarından biri olmuşdur. Şah rejimi illərində o, dəfələrlə həbslərə və təqiblərə məruz qalmışdır. 1979-cu il inqilabından sonra o, bir sıra əsas vəzifələr tutmuşdur — İnqilab Şurasının üzvü, müdafiə naziri, Tehran cümə imamı və 1981-1989-cu illər arasında ölkənin prezidenti. Xomeyninin 1989-cu ildəki vəfatından sonra Ekspertlər Şurası onu Ali Rəhbər seçmişdir — İslam Respublikasının iyerarxiyasındakı ən yüksək vəzifə.

Ali Rəhbər institutu

Ali Rəhbər — Rəhbər — institutu İran siyasi sistemində prezidentin səlahiyyətlərindən üstün xüsusi yer tutur. Xamenei silahlı qüvvələrə, məhkəmə sisteminə, dövlət televiziyasına, İnqilab Keşikçiləri Korpusuna və əsas iqtisadi strukturlara nəzarəti öz əlində saxlayır. Ölkənin xarici və daxili siyasətinin strateji istiqamətlərini — nüvə proqramından tutmuş regional ekspansiyaya qədər — məhz o müəyyən edir.

Nüvə proqramı və Qərblə qarşıdurma

Xamenei üç onillikdən artıq müddət ərzində İranın nüvə texnologiyalarını inkişaf etdirmək hüququnu ardıcıl müdafiə etmiş, qərb təzyiqini suveren dövlətin daxili işlərinə müdaxilə kimi rədd etmişdir. Sanksiya təzyiqi, 2015-ci il JCPOA sazişi və ABŞ-ın 2018-ci ildə oradan çıxması, sonrakı sazişin bərpası üzrə danışıqlar — bütün bu proseslər bilavasitə onun rəhbərliyi altında cərəyan etmişdir.

Regional ekspansiya və beynəlxalq təsviri

Xamenei İranın Yaxın Şərq boyunca müttəfiq şəbəkəsinin — "müqavimət oxu"nun — formalaşdırılmasında əsas ideoloji rəhbər rolunu oynamışdır. Amerika və İsrailə qarşı antaqonist ritorika onun ictimai çıxışlarının dəyişməz konstantası olaraq qalır — bu, hakimiyyətdə qaldığı bütün dövr ərzində müşahidə edilən sabit xarakteristikadır.