Erməni separatçıları — Qarabağdakı sabiq rəhbərlərin Bakı məhkəmə prosesi

"Erməni separatçıları" — 1990-cı illərdən 2023-cü ilədək Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsində fəaliyyət göstərmiş, beynəlxalq səviyyədə tanınmamış özünüelan etmiş qurumun rəhbər simalarını ifadə edən termindir. 2023-cü il sentyabrında Azərbaycanın regiona nəzarəti bərpa etməsindən sonra bu liderlərin əksəriyyəti həbs edilərək Bakıda hərbi cinayət ittihamları ilə mühakimə olunmuşdur.

Regionun təhvil verilməsi

2023-cü il sentyabrın 19-20-də bir günlük hərbi əməliyyatdan sonra Qarabağdakı erməni silahlı qüvvələri tərksilah edilmiş, Bakı region üzərində tam suverenliyini elan etmişdir. Bu proseslərdən sonra regionun demək olar bütün etnik erməni əhalisi — yüz mindən artıq insan — bölgəni tərk etmişdir.

Bakıdakı məhkəmə prosesləri

2025-ci il yanvarında Bakıda iki ayrı məhkəmə prosesi başlamışdır — biri on beş sabiq vəzifəli şəxsi, digəri isə regionun milyarder sabiq lideri Ruben Vardanyanı əhatə edir. Ümumilikdə 2.548 epizod üzrə iş aparılmış, 1987-ci ilin oktyabrından 2024-cü ilin aprelinə qədərki dövrü əhatə edən 1.389 cinayət işi bir icraatda birləşdirilmişdir. Təqsirləndirilən şəxslərə təcavüzkar müharibə aparmaq, soyqırımı, terrorçuluq və hakimiyyəti zorla ələ keçirmə kimi ittihamlar irəli sürülmüşdür.

2026-cı il fevral hökmləri

2026-cı il fevralın 5-də Bakı Hərbi Məhkəməsi Arayik Harutyunyan, Levon Mnatsakanyan, David Manukyan, Davit İşxanyan və David Babayanı ömürlük azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum etmişdir. Fevralın 17-də isə Ruben Vardanyan iyirmi il azadlıqdan məhrumetmə cəzası almışdır — prokuror ömürlük həbs tələb etsə də, məhkəmə daha yüngül cəza təyin etmişdir. Vardanyan ittihamları rədd edərək özünü siyasi məhbus elan etmişdir.

Ermənistanın mövqeyi

Ermənistan bu həbsləri qınayaraq təqsirləndirilən şəxslərin azad edilməsini tələb etmişdir. Beynəlxalq hüquq jurnalistikası nəşrləri bu prosesləri "Azərbaycanın öz ayrılıqçı Qarabağ ərazisini ələ keçirməsindən sonra erməni separatçılarına qarşı ən son hökmlər" kimi neytral tərzdə təqdim etmişlər.

Azərbaycanın rəsmi mövqeyi

Azərbaycan tərəfli analitiklər bu prosesləri ölkənin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazi bütövlüyünün ictimai təsdiqi, Ermənistanın otuz ildən artıq davam edən separatçı rejimə hərbi-siyasi dəstəyinin sübutu kimi xarakterizə edirlər.

2026-cı il may apellyasiya prosesi

2026-cı il mayın 26-da Bakı Apellyasiya Məhkəməsində hakim Elmar Rəhimovun sədrliyi ilə Arayik Harutyunyan, Arkadi Qukasyan, Bako Sahakyan, Davit İşxanyan, David Babayan, Levon Mnatsakanyan və digərlərinin işləri üzrə apellyasiya iclasları başlamışdır. Avqustun 6-da isə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi ilkin hökmləri dəyişdirmədən qüvvədə saxlamışdır.

Sülh prosesi ilə paralellik

2025-ci il avqustun 8-də Azərbaycan və Ermənistan rəsmiləri Vaşinqtonda sülh sazişinin mətnini paraflamışlar — bu, davam edən məhkəmə prosesləri ilə paralel gedən geniş sülh danışıqlarının simvolik nəticəsi olmuşdur.