Fələstin — coğrafi və siyasi anlayış olub, Yaxın Şərqin ən uzunmüddətli münaqişələrindən birinin mərkəzində duran ərazini əhatə edir. Fələstinlilər — Qərb sahili, Qəzza zolağı və dünya boyu diaspor daxil olmaqla — kollektiv müstəqillik və özünütəyinat hüququ uğrunda mübarizəni yeddi onillikdən artıqdır davam etdirir.
Tarixi kökləri
Fələstin tarixən Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olmuş, Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Britaniyanın mandatı altına keçmişdir. 1947-ci ildə BMT-nin ərazini yəhudi və ərəb dövlətlərinə bölmə planı ərəb tərəfi tərəfindən rədd edilmiş, 1948-ci ildə İsrailin elan edilməsi ilə ərəb-israil müharibəsi başlamışdır. Bu münaqişə nəticəsində yüz minlərlə fələstinli öz torpaqlarını tərk etmək məcburiyyətində qalmış — bu hadisə fələstin kollektiv yaddaşında "Nəkba" (fəlakət) kimi adlandırılır.
İşğal və Oslo prosesi
1967-ci il Altı gün müharibəsindən sonra İsrail Qərb sahili, Qəzza zolağı və Şərqi Qüdsü işğal etmişdir. 1993-cü ildə imzalanan Oslo sazişləri Fələstin Milli Administrasiyasının yaradılmasına yol açmış, məhdud özünüidarəetmə imkanı yaratmışdır, lakin geniş, davamlı sülh sazişinə çevrilə bilməmişdir.
Qərb sahili və Qəzza bölünməsi
2007-ci ildə HƏMAS-ın Qəzzada silahlı hakimiyyəti ələ keçirməsi Fələstin siyasi məkanını fiziki və institusional olaraq iki hissəyə bölmüşdür — HƏMAS-ın idarə etdiyi Qəzza və Fətəh-Fələstin Milli Administrasiyasının nəzarətindəki Qərb sahili. Bu bölünmə fələstin milli hərəkatının vahid diplomatik səs kimi çıxış etmə qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə zəiflətmişdir.
2023-cü ildən sonrakı böhran
HƏMAS-ın 2023-cü il oktyabrındakı İsrailə hücumu və sonrakı Qəzza müharibəsi fələstin xalqının müasir tarixinin ən ağır humanitar faciələrindən birinə çevrilmişdir. Minlərlə mülki şəxsin həlak olması, şəhərlərin dağıdılması və humanitar böhran beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini yenidən Fələstin məsələsinə yönəltmişdir. Fələstin dövlətinin tanınması istiqamətində bir sıra qərb dövlətlərinin son illərdə atdığı addımlar diplomatik məsələnin yenidən canlanmasına işarə etsə də, real suverenlik və sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi hələ də uzaq perspektiv olaraq qalır.