Hörmüz boğazı: qlobal enerji dəhlizi

Hörmüz boğazı — Fars körfəzini Oman körfəzi və Ərəbistan dənizi ilə birləşdirən, dünyanın ən strateji əhəmiyyətli dəniz keçidlərindən biridir. İran ilə Oman arasında yerləşən bu dar su yolu qlobal neft ixracatının böyük hissəsinin keçdiyi marşrut olduğundan, dünya enerji təhlükəsizliyinin ən həssas nöqtəsi hesab olunur.

2026-cı il fevral böhranı

2026-cı il fevralın 28-də ABŞ və İsrailin İrana qarşı başlatdığı hərbi əməliyyatdan sonra Hörmüz boğazının statusu kökündən dəyişmişdir — müharibədən əvvəl boğaz düşmən hərbi gəmiləri üçün belə açıq olsa da, münaqişənin başlaması ilə boğazda gəmi hərəkəti dayandırılmış, İran boğazın təhlükəsizliyinə görə tam məsuliyyəti öz üzərinə götürdüyünü bəyan etmişdir.

Minalanma və gəmiçilik böhranı

Boğazda təxminən səksən minanın qaldığı bildirilir — bu, gəmilərin yalnız məhdud iki marşrulla, İranın Larak adası yaxınlığından və ya Oman sahili boyunca hərəkət edə bilməsinə səbəb olmuşdur. Yaponiyanın "NYK Line" gəmiçilik şirkətinin rəhbəri iyunun sonunda atəşkəs qüvvədə olsa belə dəniz daşımalarının müharibədən əvvəlki səviyyəyə qayıtmasının aylarla çəkəcəyini bildirmişdir.

Diplomatik danışıqlar

2026-cı ilin mayında İran, Pakistan və Oman arasında əldə edilmiş razılığa əsasən, boğazda beynəlxalq naviqasiyanın sərbəst gedişi yalnız sülh və əmniyyət dövründə mümkün olacaq şəklində qərar qəbul edilmişdir — ABŞ və Qərb bu razılaşmaları tanımasa da. Avqustun əvvəlində İran xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Oman ilə danışıqların başa çatmaq üzrə olduğunu bildirmiş, İran XİN sözçüsü İsmayıl Bəqai isə boğazın müharibədən əvvəlki vəziyyətə "qətiyyən" qayıtmayacağını vurğulamışdır.

Daxili qurumların fərqli mövqeyi

Media məlumatlarına görə, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) boğazın açılması ilə bağlı razılaşmamışdır — bu, İran daxilində hərbi və diplomatik qanadlar arasında mövcud olan mövqe fərqinin göstəricisidir.

İqtisadi nəticələr

Boğazdakı gərginlik qlobal enerji bazarlarına ciddi zərbə vurmuşdur — Yaponiya neft ehtiyatlarının doxsan faizindən çoxunu Yaxın Şərqdən aldığından, ölkə tarixinin ən böyük strateji neft ehtiyatı buraxılışını həyata keçirməli, ABŞ-dan neft alışını artırmalı olmuşdur. Avqustun əvvəlində ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio boğazın açıq olduğunu və gəmilərin maneəsiz hərəkət etdiyini bəyan etsə də, digər mənbələr gəmi hərəkətinin hələ tam bərpa olunmadığını bildirir.