İsmayıl Haniyə: HƏMAS-ın keçmiş siyasi lideri

İsmayıl Əbdüs-Səlam Əhməd Haniyə 1962-ci il yanvarın 23-də Qəzza zolağındakı Şati qaçqın düşərgəsində anadan olub, 2024-cü il iyulun 31-də Tehranda həlak olmuşdur. Fələstinli siyasi lider olan Haniyə HƏMAS hərəkatının siyasi rəhbəri, əvvəllər isə Fələstin Milli İnzibatçılığının baş naziri və Qəzza zolağındakı HƏMAS rəhbərliyinin başçısı olmuşdur — o, 2017-ci ildə HƏMAS Siyasi Bürosunun sədri seçilmişdir.

Ailəsi və erkən həyatı

Haniyənin ailəsi 1948-ci il Nəkbə dövründə demək olar tamamilə dağıdılmış və etnik təmizlənmiş Əsqalan yaxınlığındakı Əl-Cura kəndindən olmuşdur. O, ilkin təhsilini BMT-nin Fələstin Qaçqınları üçün Yardım və İşlər Agentliyinin (UNRWA) məktəblərində almış, Əl-Əzhər İnstitutunu bitirdikdən sonra 1987-ci ildə Qəzza İslam Universitetindən ərəb ədəbiyyatı üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. Universitet illərində Tələbə İttifaqı Şurasında fəal olmuş, sonradan universitetin dekanı (1992) olmuşdur.

Siyasi fəaliyyəti

Haniyə 1987-ci ildə Birinci İntifadadan bəri HƏMAS-ın qurulduğu dövrdən onun görkəmli üzvü olmuşdur. O, Birinci İntifada zamanı İsrail hakimiyyəti tərəfindən dəfələrlə həbs edilmiş, 1992-ci ildə isə cənubi Livana deportasiya edilmişdir. 1997-ci ildə İsrail həbsxanasından azad edildikdən sonra HƏMAS-ın həmqurucusu Şeyx Əhməd Yasinin ofisinin rəhbəri olmuşdur. O, 2019-cu ildən Qətərin paytaxtı Dohada sürgündə yaşamışdır.

Tehran sui-qəsdi

2024-cü il iyulun 31-də, təxminən saat 02:00-da (yerli vaxtla) Haniyə İranın yeni prezidenti Məsud Pezeşkianın and-içmə mərasimindən sonra qaldığı Tehrandakı yaşayış yerində, şəxsi mühafizəçisi Vasim Əbu Şaban ilə birgə İsrail hücumu nəticəsində həlak olmuşdur. İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu hadisəni rəsmi təsdiqləmişdir. HƏMAS bəyanatında "Xain Sionist hücumu"nu ittiham etmişdir. İsrail hərbi sözçüsü hadisəyə dərhal münasibət bildirməmişdir — İsrail adətən Mossad kəşfiyyat agentliyi tərəfindən həyata keçirilən sui-qəsdlər barədə açıqlama vermir.

Beynəlxalq əks-səda

Bu, Qəzza müharibəsinin başlanğıcından bəri həlak olan ən yüksək rütbəli HƏMAS siyasi lideri olmuşdur. Şərhçilər sui-qəsdin regionu qeyri-sabitliyə sürükləyə biləcəyini və sülh imkanlarını zəiflədə biləcəyini bildirmişlər. Haniyənin ölümündən sonra HƏMAS-ın Qəzzadakı rəhbəri, 7 oktyabr hücumunun təşkilatçısı hesab edilən Yəhya Sinvar əsas lider kimi qalmışdır.